ابراء مهرالمثل؛ مطالعه تطبيقي فقه مذاهب اسلامي

به‌موجب ابراء، شخص حق مطالبه‌ي آنچه را كه به ذمه طرف مقابل تعلق گرفته است، اسقاط مي‌نمايد. حق زوجه بر مهرالمثل به‌عنوان يك حق مالي، مي‌تواند موضوع ابراء قرار گيرد. علم و جهل نسبت به مقدار مهرالمثل و زمان وجوب آن بر ذمه زوج، مؤلفه‌هايي تأثيرگذار بر حكم وضعي چنين ابرائي به‌شمار مي‌روند. پژوهش حاضر با روشي توصيفي ـ تحليلي و به‌صورت كتابخانه‌اي درصدد پاسخ به اين پرسش اساسي است كه حكم ابراء از مهرالمثل از منظر فقهاي اماميه و اهل سنت چيست؟ درخصوص زمان وجوب مهرالمثل، دو قول در ميان فقهاي اماميه وجود دارد؛ برخي قائل به وجوب مهرالمثل به‌واسطه‌ي نكاح و در نتيجه صحت ابراء و برخي قائل به وجوب آن پس از نزديكي و بطلان ابراء پيش از نزديكي هستند. مشهور فقهاي اماميه، جهل به مقدار مهرالمثل را در صحت ابراء مؤثر نمي‌دانند. فقهاي شافعيه، مالكيه و حنفيه دخول را نيز موجب وجوب مهرالمثل مي‌دانند؛ لكن فقهاي شافعيه جهل به مقدار مهرالمثل را موجب بطلان و فقهاي مالكيه و حنفيه عدم علم به مقدار مهرالمثل را مانع صحت ابراء نمي‌دانند. از نظر حنابله، مهرالمثل با عقد نكاح واجب مي‌شود و دخول و جهل به مقدار مهرالمثل، نقشي در آن ندارد. به‌نظر مي‌رسد از آ‌ رو كه مهر عوض بضع است، دخول است كه موجب وجوب مهرالمثل مي‌شود و پس از دخول، به ‌منظور اين‌كه نكاح همچون معاوضه‌ي صرف نباشد، جهل به مقدار مهرالمثل در صحت آن بي‌تأثير است، مگر آنكه جهل به حدي باشد كه زوجه فاقد قصد تصور شود.