تأثير نگرش تاريخي فقيه بر تفسير متون ديني با تأكيد بر حديث «بسمله»

برداشت‌هاي مختلف از متون ديني همواره از مباحث بحث‌برانگيز بوده و در علم تفسير و اصول فقه، قواعد و راهكارهايي براي ارائه تفسير صحيح از متون ارائه شده است؛ با اين وجود، خوانش‌هاي مختلف از متون سابقه‌اي به قدمت فقه دارد. لزوم تفسير متون در افق تاريخي صدور، از قواعد مهم تفسير است كه مي‌تواند به ترجيح يكي از خوانش‌هاي فقهي كمك نمايد. از اختلافات فقهي مذاهب اسلامي، جهر به «بسمله» در نماز است كه شافعيه و اماميه قائل به جهر و حنفيه، مالكيه و حنابله قائل به عدم جهر هستند. دليل اصلي هر دو ديدگاه، استناد به روايات همساني است كه بيانگر كيفيت امامت پيامبر(ص) است. پژوهش حاضر با روش توصيفي ـ تحليلي و با استناد به منابع كتابخانه‌اي به بررسي تأثير نگرش تاريخي فقها بر تفسير روايات همسان پرداخته و با ارائه شواهد تاريخي و تشكيل خانواده حديثي نشان داده است كه روايات مذكور دلالت قطعي بر نفي بسمله نداشته و با استقراء احاديث مرتبط، مشخص مي‌گردد ذكر عبارات نخستين آيه در احاديث، براي اشاره به سوره و بيانگر ضرورت قرائت سوره حمد در نماز بوده كه به‌دليل پذيرش و شهرت اسامي سور از قرن دوم به بعد، از اين عبارت نفي بسمله برداشت شده است.