نگرشي تطبيقي به نظريه «منطقه‌ الفراغ» شهيد صدر و «منطقه‌ العفو» شيخ قرضاوي

دوري از عصر معصوم(ع) و پديد آمدن حوادث جديد، نياز روزافزون مسلمانان به دانستن حكم شرعي حوادث نوپديد را بيشتر كرد. اين احساس نياز، برخي از علماي اسلامي را به تكاپو انداخت تا با تأمل در جهان‌بيني اسلام، قائل به محدوده‌اي خالي از حكم شرعي شوند. در فقه اماميه، فقيه معاصر سيد محمدباقر صدر، اين محدوده را «منطقه‌ الفراغ» نام نهاد. و در فقه اهل سنت، فقيه مصري يوسف القرضاوي، آن‌را «منطقه‌ العفو» ناميد. پژوهش حاضر با هدف مقايسه دو نظريه «منطقه‌ الفراغ» و «منطقه‌ العفو»، به روش توصيفي ـ تحليلي، به بررسي و تحليل ويژگي‌ها و نقاط روشن و مبهم اين دو نظريه، مي‌پردازد. اين دو نظريه تفاوت‌ها و شباهت‌هايي با همديگر دارند كه قابل بررسي هستند. با بررسي اين دو نظريه، مي‌توان گفت هر دو منطقه كه با هدف عدالت اجتماعي و رعايت مصالح كلي جامعه، مطرح شده‌اند و در طرح آن جهان‌شمولي و جاودانگي شرع اسلام مورد توجه قرار گرفته است، خالي از حكم شرعي الزامي هستند. براي پر كردن اين منطقه نيز ضروري است ضوابط و معيارهاي مشخصي مطرح شود تا با اصول و قواعد كلي اسلام منطبق باشد. ضمن اين‌كه هر دو نظريه داراي نواقصي است كه بايد از سوي موافقان و يا حتي منتقدان آنها رفع و تكميل شوند تا قابليت اجرايي پيدا كنند.