مقايسه تاثير سامانه هلالي آبگير بر پوشش گياهي و سطوح رطوبت خاك در شرايط ترسالي و خشكسالي (مطالعه موردي: مراتع زيركوه -خراسان جنوبي)

اين تحقيق با هدف بررسي تاثير احداث سامانه هلالي آبگير بر خصوصيات پوشش گياهي و سطوح رطوبتي خاك در مراتع دشتي منطقه آهنگران شهرستان زيركوه، استان خراسان جنوبي انجام شد. عمليات ذخيره نزولات آسماني با سازه هلالي آبگير به همراه نهالكاري در سال هاي 1397 تا 1400 در چهار منطقه مجاور يكديگر انجام شده است. در اين طرح، بذرپاشي در داخل هلالي و روي پشته هاي هلالي انجام شده است. در چهار منطقه مورد مطالعه، سطح تاج پوشش، ارتفاع و توليد گياه تاغ (Haloxylon persicum Bunge) اندازه گيري شد. به‌منظور بررسي اثر سازه بر خصوصيات خاك، در ارديبهشت سال 1401 اقدام به نمونه برداري از خاك داخل هلالي و بيرون هلالي در عمق 30-0 سانتي‌متر شد. سطوح مختلف رطوبت، بافت خاك، وزن مخصوص ظاهري و ميزان مواد آلي خاك در آزمايشگاه تعيين شد. به‌منظور بررسي اثر سال بر خصوصيات پوشش گياهي، از آزمون كروسكال-واليس استفاده شد. هم‌چنين جهت مقايسه خصوصيات پوشش گياهي در داخل هلالي و روي پشته هلالي و هم‌چنين خصوصيات خاك در داخل هلالي و بيرون هلالي از آزمون تي استيودنت استفاده شد. نتايج نشان داد كه محل بذرپاشي در سامانه هاي هلالي آبگير بر روي خصوصيات پوشش گياهي معني‌دار است (p≤0.01)، به‌طوري كه سطح تاج پوشش و ارتفاع پايه هاي گياه تاغ حاصل از بذرپاشي بر روي پشته ها بيش‌تر از داخل هلالي آبگير است، نتايج نشان داد كه اثر هلالي آبگير به‌جز رطوبت اشباع بر روي ساير خصوصيات رطوبتي خاك، اجزاي بافت خاك، وزن مخصوص ظاهري و مواد آلي خاك معني دار نشده است (p≥0.05). خاك هر دو منطقه از نوع شني لومي بوده و پس از گذشت 4 سال از احداث هلالي آبگير، بافت خاك داخل هلالي آبگير تغيير نكرده است. دو سال 1397 و 1398 كه از جمله سال هاي پرباران منطقه محسوب مي شوند، اجراي طرح هلالي آبگير در منطقه باعث افزايش پوشش گياهي نسبت به منطقه شاهد، شده است اما در سال هاي 1399 و 1400 كه از جمله سال هاي خشك منطقه به شمار مي روند، سامانه هلالي آبگير نقشي در افزايش كمي پوشش گياهي مرتعي نشان نداد.