واكاوي چالش‌هاي بهره‌برداران دهقاني با هدف دستيابي به توسعۀ پايدار روستايي در ايران موردمطالعه: استان زنجان

نظام بهره‌برداري دهقاني، واقعيتي انكارناپذير در اقتصاد روستاهاي ايران و درآمد و معيشت بسياري از خانواده‌هاي روستايي بر اين نظام كشاورزي استوار است. با وجود مشكلات و تنگناهاي فراوان، كشاورزان دهقاني به دليل شناختي كه از روستا و كشاورزي دارند، مهم‌ترين عامل در رسيدن به توسعۀ كشاورزي و روستايي محسوب مي‌شوند. در اين پژوهش، اين موضوع بررسي مي‌شود كه مشكلات و چالش‌هاي بهره‌برداران دهقاني در استان زنجان چيست. اين پژوهش، ازلحاظ هدف، كاربردي و به‌لحاظ ماهيت، توصيفي و تحليلي است. گردآوري داده‌هاي موردنياز براي پژوهش با استفاده از شيوۀ پيمايشي (پرسش‌نامه، مصاحبه و مشاهده) انجام گرفت. جامعۀ آماري، 40 روستا از 8 شهرستان داراي كشت دهقاني انتخاب و درنهايت340 پرسش‌نامه (با استفاده از فرمول كوكران) به‌صورت تصادفي بين خانوارهاي روستايي توزيع و براي تجزيه‌و‌تحليل از تحليل عاملي اكتشافي استفاده شده است. ضريب آلفاي كرونباخ پژوهش براي كل پرسش‌نامه تحقيق (0.873) به دست آمده است كه پايايي كلي پرسش‌نامه را تأييد مي‌كند. نتايج تجزيه‌وتحليل عاملي نشان‌دهندۀ آن بود كه درنهايت 5 عامل (اقتصادي، مديريتي، زيربنايي - محيطي، اجتماعي و جامعۀ محلي) توانستند 66 درصد از واريانس چالش‌هاي بهره‌برداران دهقاني را توضيح و تبيين كنند. در عامل اقتصادي، «درآمد كم و ناخوشايند ناشي از كشت‌وكار براي بهره‌برداران» (773.)، در عامل مديريتي، «نبودِ حمايت به‌موقع و مناسب دولت و نهادها از كشاورزان» (715.)، در عامل محيطي- زيربنايي، «تخريب و تغيير كاربري باغات و زمين‌هاي كشاورزي» (746.)، در عامل اجتماعي، «ضعف اعتمادبه‌نفس، مهارت و خودباوري در كشاورزان» (695.) و در عامل جامعۀ محلي، «كيفيت پايين و پراكنده‌بودن زمين‌هاي كشاورزي» (609.)، مهم‌ترين و اثرگذارترين چالش‌ها ازنظر بهره‌برداران كشاورزي محسوب مي‌شوند. براساس نتايج گفته مي‎شود، بيشتر چالش‌ها و مشكلات روستايي در استان زنجان با مديريت اصولي و برنامه‌ريزي هدفمند و كاربردي حل مي‌شوند.