تبيين مدل مفهومي شبكۀ سبز شهري از منظر علوم محيطي

رويكرد پديده‌هاي شهري براساس اصول «ايجاد شبكه» است. شبكه‌سازي در جهت تعريف اصول و روابط تنظيم‌كننده بين عناصر و بهينه‌سازي عملكرد زير سيستم‌هاي شهري است؛ از اين رو، فضاي سبز در شهرها عاملي براي ارتقاي زيست شهروندان در قالب يك شبكه موردمطالعه قرار مي‌گيرد. به‌طوري كه با ايجاد مدل‌هايي بتواند عملكرد سيستم را بسنجد و اساس يك حوزۀ تحقيقاتي جديد را تحت عنوان شبكۀ سبز ايجاد كند. شبكه‌هاي سبز شهري موجب پشتيباني از عملكردها و خدمات اكولوژيكي مي‌شود كه به برنامه‌ريزي براي آينده شهرها كمك مي‌كند. هدف اين پژوهش، اين است كه با توجه به برداشت‌هاي گوناگون از مفهوم شبكۀ سبز شهري مبتني بر ديدگاه‌هاي مختلف علمي با استنباط و استخراج اهم ابعاد، رويكردها و نگرش‌هاي مرتبط با اين حوزه، مدل مفهومي را نسبت به شبكۀ سبز شهري از منظر علوم محيطي تبيين مي‌كند. اين پژوهش، با استفاده از روش كيفي و تحليل اسناد مكتوب با بهره‌گيري از تجزيه‌وتحليل هم واژگاني به استنباط و ارزيابي ابعاد، رويكرد و نگرش‌هاي حاصل از ديدگاه‌هاي مختلف توجه كرده كه از بررسي 205 منبع علمي معتبر طي 21 سال گذشته به دست آمده است. سپس اطلاعات با استفاده از ابزار تجزيه‌و‌تحليل LCA بررسي و به‌منظور تجزيه‌وتحليل ارتباطات بين اطلاعات جمع‌آوري‌شده از نرم‌افزار SPAD استفاده شد. در گام آخر با تحليل و بررسي علوم محيطي مؤثر با استفاده از نرم‌افزار VOSviewer، مهم‌ترين ابعاد، رويكردها و نگرش‌ها مشخص شد. يافته‌هاي پژوهش نشان‌دهندۀ آن بود كه مفهوم شبكۀ سبز شهري با سه علوم محيطي مطالعات شهري، جغرافياي شهري و علوم اكولوژي ارتباط مستقيم دارد و اين علوم در شكل‌گيري مدل مفهومي براي ارائۀ تعريف و تصويري روشن از اين مفهوم در راستاي به‌كارگيري در برنامه‌ريزي زيرساخت سبز شهري تأثير بسزايي دارد. نتايج تحقيق نشان‌دهندۀ آن بود كه مطالعات شهري به مفاهيمي همچون حفاظت از فضاي سبز موجود در شهرها، ايجاد فرم‌هاي جديد فضايي، ترميم و نگهداري از اتصالات ميان اجزاي تشكيل‌دهنده و ... توجه مي‌كند. در جغرافياي شهري توجه به اصول اكولوژيك موجود در شهرها، رفع نيازهاي اكولوژيكي طبيعت و انسان، زندگي شهري و ... مفاهيمي اثرگذار هستند. در علوم اكولوژي به‌عنوان مهم‌ترين حوزۀ تحقيقاتي در باب مفهوم شبكۀ سبز شهري، به ارتقاي پيوستگي در فضاي سبز شهري، ايجاد و طراحي كريدورهاي بهينه، توجه به پيوند ميان اكوسيستم‌هاي بزرگ‌تر با اكوسيستم شهري و ... اشاره مي‌شود. نتايج به‌دست‌آمده نشان‌دهندۀ آن است كه مفهوم شبكۀ سبز شهري يك زمينۀ تحقيقاتي چند رشته‌اي، با بهره‌گيري از روش برنامه‌ريزي شهري پشتيباني‌شده به‌وسيلۀ ابزارهاي تصميم‌گيري كه قادر به مدل‌سازي زيرساخت‌هاي سبز به‌عنوان شبكۀ شهري است كه از مناطق طبيعي و نيمه طبيعي شكل گرفته و به‌منظور توزيع برابر خدمات عمومي براي افزايش كيفيت زندگي و همچنين طيف گسترده‌اي از خدمات اكوسيستم و پايداري در شهرهاست.