تحليلي بر شرايط توسعه و عملكرد اثربخش اقامتگاه‏هاي بومگردي در نواحي روستايي پيرامون تالاب زريوار شهرستان مريوان مبتني بر رويكرد سيستمي مديريت گردشگري

نواحي روستايي حوزۀ تالاب زريوار شهرستان مريوان استان كردستان، حوزه‌اي بكر و پرطرفدار براي گردشگري روستايي است. در سال‌هاي اخير چندين اقامتگاه بوم‌گردي در آن احداث شده است. اين پژوهش در چارچوب رويكرد سيستمي مديريت توسعه‏اي فعاليت‏هاي گردشگري با هدف بررسي وضعيت موجود، شناخت شرايط و لوازم مؤثر بر عملكرد اثربخش و توسعۀ اقامتگاه بومگردي در حوزۀ تالاب زريوار انجام شده است. برآيند آن ارائۀ راهكارهاي كاربردي متناسب با وضع موجود به‌منظور پايداري اين كسب‌و‌كارها و اثربخشي و موفقيت عملكردي اقامتگاه بومگردي در منطقۀ موردمطالعه است. روش پژوهش كاربردي حاضر، توصيفي-تحليلي و مبتني بر گردآوري داده‏ها با مطالعات اسنادي در بخش نظري و در بخش پيمايشي بر انجام مصاحبه‏هاي نيمه‏ساختارمند، توزيع پرسشنامه و مشاهدۀ مستقيم است. براي تحليل وضع موجود با ماهيت كمي-كيفي از گروه دلفي (28 نفر از تمامي ذي‏نفعان و دست‏اندركاران عرصۀ توسعۀ گردشگري و بوم‌گردي؛ انتخاب به شيوۀ هدفمند) بهره گرفته شده است. تجزيه‌و‌تحليل داده‏ها (در بخش كيفي با تكنيك تئوري بنيادي و در بخش كمي براي تأييد و تعميم‏پذيري يافته‏هاي كيفي با استفاده از آزمون تحليل مسير) نشان‌دهندۀ آن بود كه ضعف برنامه‏ريزي، سياست‌گذاري و مديريتي (در هر دو عرصۀ گردشگري و توسعۀ اقتصادي روستايي) با بار كلي 0.842 اثرگذارترين مؤلفه است و اين موارد در مراتب بعدي قرار دارند: نامناسب‌بودن محيط كسب‌وكار منطقه، مديريت امنيتي مرز، ضعف امكانات رفاهي، اقامتي و خدماتي، ضعف اطلاع‎رساني، آموزش و تبليغات، ناپايداري اكوسيستم تالاب، كمبود سرمايه، ضعف‌هاي اجتماعي-فرهنگي جامعۀ محلي، ضعف منظر، نما و معماري روستاهاي حوزۀ تالاب، ضعف جاذبه‏ها در بخش عرضه و نارسايي‎هاي مرتبط با نيازها و عملكرد گردشگران در بخش تقاضا. در بخش توسعۀ عمومي و سامان‌دهي نظام گردشگري منطقه، نارسايي‌ها و ضعف‏هاي متعددي در قالب مؤلفه‏هاي مديريت و سازمان‌دهي نهادي، اثربخشي اقتصادي، آموزش (اثرگذارترين مؤلفه با بار كلي 0.603)، بازاريابي و جذب تقاضا، مديريت زيست‌محيطي، يادگيري و تخصص محوري، طراحي و معماري در برگيرندۀ سه بعد سياست‌گذاري و برنامه‏ريزي، توانمندسازي منابع انساني (اثرگذارترين مقوله با بار كلي 0.453) و تجربه‏گرايي و خلاقيت محوري در بخش تخصصي و حوزۀ بومگردي‏ها به‌عنوان عوامل و شرايط اثرگذار بر توسعه و اثربخشي اقامتگاه بومگردي و پايداري و ارزش‌افزايي آنها شناسايي شدند.