واكاوي تأثيرات اصلاحات ارضي بر ساختار اجتماعي روستايي (مورد مطالعه: روستاي قلعه‌ شيان، استان كرمانشاه)

با وقوع اصلاحات ارضي در ايران تغييرات و پيامدهاي مختلف اجتماعي و جغرافيايي در روستاهاي كشور به وقوع پيوست. اين تغييرات باعث بر هم ريختن ساختارهاي اجتماعي در منطقه‌هاي روستايي شد. كمتر پژوهشي را مي‌توان يافت كه محققان در آن با نگاه محلي ساختارهاي اجتماعي را بررسي كرده باشند؛ از اين رو در پژوهش حاضر سعي شده است اثر‌هاي اصلاحات ارضي بر ساختار اجتماعي روستاي قلعه‌شيان در استان كرمانشاه مطالعه شود. براي اين منظور از پارادايم كيفي و روش توصيفي-اكتشافي بهره گرفته شد. جامعۀ مطالعه‌شده مطلعان و افراد بالاي 50 سال سابقۀ سكونت در روستا بودند كه زمين‌هاي آنان مشمول قانون اصلاحات ارضي شده بود. اين افراد با بهره‌گيري از نمونه‌گيري هدفمند بارز انتخاب و سپس داده‌ها با مصاحبه‌هاي عميق فردي و نيمه‌ساختارمند جمع‌آوري شد. در اين پژوهش براي تجزيه‌و‌تحليل داده‌ها از تحليل محتوا استفاده شد. طبق يافته‌هاي پژوهش ساختار اجتماعي روستاي قلعه‌شيان تا قبل از اصلاحات ارضي به‌صورت طبقۀ حاكم (مالك، مباشر، كدخدا)، مستقل (ميزان‌دار، كشاورزان مستقل و خوش‌نشين) و پيرو (ميراب، جفتيار، مزور و ورزر) بود كه بعد از اصلاحات ارضي، ساختار اجتماعي به‌صورت زمين‌دار (زمين‌داران بزرگ، زمين‌داران كوچك و آبخورها)، پيرو (كارگران كشاورزي و خوش‌نشينان) و تحصيلكرده‌ها (مروجان، معلمان، پزشكان و بهياران) تغيير پيدا كرد. همچنين، نتايج نشان داد كه برخلاف اينكه اصلاحات ارضي از ميزان نابرابري‌هاي اجتماعي كاسته و تا حدي انتظارات مردم را برآورده كرده است، همچنان مالك، مباشر و كدخدا در بين مردم از منزلت و قدرت اجتماعي برخوردار هستند. با‌توجه به يافته‌هاي اين پژوهش به برنامه‌ريزان و سياست‌مداران توصيه مي‌شود در جريان اصلاحات ارضي به عامل جغرافيايي در ساختاربندي اجتماعي توجه جدّي داشته باشند.