تبيين پيشران‌هاي كليدي زيست‌پذيري شهرهاي مرزي با رويكرد آينده‌پژوهي (مطالعه موردي: شهر زابل)

امروزه با افزايش روند جمعيت و شهرنشيني، مديريت و برنامه‌ريزي شهرها و به ويژه شهرهاي مرزي به واسطه حساسيت‌هاي آن‌ها پيچيده‌تر شده است. در اين راستا زيست‌پذيري به عنوان يكي از مباحث و تئوري‌هاي برنامه‌ريزي شهري در پي فراهم‌‌نمودن شرايط مطلوب‌تر براي زندگي شهروندان و دستيابي به توسعه پايدار شهري است. عوامل بسياري در ابعاد اقتصادي، اجتماعي- فرهنگي و زيست‌محيطي بر زيست‌پذيري شهرها تأثيرگذارند كه اين عوامل بر يكديگر نيز تأثيرگذار مي‌باشند. هدف پژوهش حاضر شناسايي پيشران‌هاي كليدي مؤثر بر زيست‌پذيري شهر زابل مي‌باشد. لذا، پژوهش حاضر به لحاظ هدف كاربردي و از لحاظ ماهيت و روش بر اساس روش‌هاي جديد علم آينده‌پژوهي، تحليلي و اكتشافي است. جهت گردآوري داده‌ها و اطلاعات مورد نياز از پرسشنامه و تكنيك دلفي و مطالعات اسنادي و كتابخانه‌اي بهره‌گيري شده است. براي به كارگيري تكنيك دلفي و تحليل اثرات متقاطع‌، در دو مرحله پرسشنامه‌ها تهيه شده است، مرحله اول، شامل 50 پرسشنامه باز كه در آن مهم‌ترين عوامل مؤثر در زيست‌پذيري شهر زابل در موضوعات محوري با در نظر گرفتن حوزه هاي مختلف و همه جانبه زيست‌پذيري در اختيار كارشناسان قرار داده شده است كه به استخراج كلي عوامل مؤثر بر زيست‌پذيري شهر زابل انجاميد. مرحله دوم، شامل 30 پرسشنامه براي تعيين عوامل اصلي تأثير گذار بر زيست‌پذيري شهر زابل از طريق وزن دهي است كه توسط كارشناسان تكميل و در نهايت جهت تجزيه و تحليل داده‌هاي جمع آوري شده از نرم افزار MicMac بهره‌گيري شده است. نتايج پژوهش بيانگر آن است كه از ميان 33 عامل اصلي تأثيرگذار بر زيست‌پذيري شهر زابل، در مجموع 8 متغير كليدي در وضعيت زيست‌پذيري شهر زابل تأثيرگذارند، بدين صورت كه اين متغيرها بيشترين تأثيرگذاري و كمترين تأثيرپذيري را بر آينده زيست‌پذيري شهر زابل دارند وشامل عوامل محروميت زدايي، سرمايه گذاري، تمايل ساكنان به سكونت، دسترسي به زيرساخت ها، وضعيت مسكن و معابر، مبلمان شهري و كيفيت سيما و منظر، تعاملات اجتماعي، نهادهاي مدني و جمعي مي‌باشند. با توجه به ارتباط و تأثيرگذاري دروني اين عوامل با يكديگر، بايد كيفيت هر كدام از اين عوامل به ترتيب در قالب برنامه‌هاي ميان‌مدت و بلندمدت، ارتقا يابند.