تحليل فضايي عوامل موثر بر شكل گيري هسته هاي جديد شهري (نمونه موردي: كلانشهر كرمانشاه)

تجربه توسعه شهري نشان داده است كه بخش مركزي شهرها به مرور توان خود را در برخي ابعاد به ويژه در اسكان طبقات مرفه و ارائه خدمات نوين و پيشرفته از دست مي‏دهند. در نتيجه شهرها به طور طبيعي به پهنه‏هاي جديد جهت ساماندهي جمعيت، فعاليت و خدمات روي آورده و مناطق جديد شهري در قالب ساختار چندهسته‏اي پديد مي‏آورند. پژوهش حاضر از لحاظ هدف، كاربردي ـ غيرتجربـي و در چارچوب الگوي تحليلي ـ موردي انجام شده‏ است. جهت تحليل داده‏ها از مدل GMM، آمار فضايي، روش پيترهال و شاخص اختلاط كاربري استفاده شده است. مطابق با نتايج مناطق 1، 3 و 4 بيشترين ميزان فعاليت و كاركرد را داشته‏اند. ارزيابي ساختار شهر وجود يك هسته قوي در منطقه 1 و هسته‏هاي فرعي ضعيف‏تري در مناطق را نشان مي‌دهد، اما كاركرد‏ اصلي در شهر كرمانشاه داراي الگوي تك هسته‏اي است. مطابق نتايج فرضيه صفر آزمون موران (0.003) در مناطق 8گانه كلانشهر كرمانشاه سه فاكتور فاصله‌، درجه تمركز و عامل دسترسي در سطح معناداري بالايي تأييد مي‌شود. ضريب خودهمبستگي فضايي در سطح بالايي معنادار است و مؤيد وجود وابستگي فضايي در اجزا اخلال مدل رشد هسته مسكوني و ارتباط معنادار آن با ساير كاربري‌هاي شهري است. به اين معني كه شوك وارد بر يك هسته، به ديگر هسته‌ها نيز سرايت كرده است. نتايج نشان مي‌دهد كه رشد هسته مسكوني در يك منطقه تا چه ميزان متأثر از شوك وارد بر تابع فاصله و ميزان دسترسي به هر هسته در ساير مناطق شهر بوده است. در بين متغيرهاي موجود، درجه تمركز يا تفرق جمعيت (117.03) و درصد توزيع كاربري‌هاي مسكوني (0.7402) به عنوان مهم‌ترين عوامل و متغير فاصله (0.687-) به عنوان متغير كنترل، داراي اثر منفي بر رشد و توزيع هسته تجاري بوده است به اين معني كه كاربري‌هاي تجاري با فاصله بيشتر از هم، رشد پايين‌تري داشته‌اند.