شناسايي و اعتبارسنجي پيشايندها و پيامدهاي احتكار دانش توسط كاركنان دانشي

احتكار دانش توسط كاركنان دانشي، سازمان را از منابع بسيار ارزشمندي محروم مي‌سازد و مي‌تواند پيامدهاي مستقيم و غيرمستقيم فراواني در پي‌داشته باشد. پژوهش حاضر با هدف شناسايي و اعتبارسنجي پيشايندها و پيامدهاي احتكار دانش توسط كاركنان دانشي انجام شده است. اين پژوهش كاربردي با رويكرد آميخته متوالي اكتشافي انجام گرديده است. شناسايي عوامل با رويكرد كيفي و با استفاده از روش تحليل مضمون صورت پذيرفته است. مشاركت كنندگان اين مرحله شامل اعضاي هيئت علمي و خبرگان فني منتخب نهاجا بوده‌اند كه براي پيمايش ديدگاه آنان، از مصاحبه نيمه‌ساختاريافته و براي اعتبارسنجي عوامل شناسايي شده در مرحله كمي از روش مدل‌سازي معادلات ساختاري (تحليل عاملي تاييدي) استفاده شده است. به اين منظور پرسشنامه‌اي براساس عوامل احصاء شده طراحي و در ميان خبرگان فني منتخب به صورت هدفمند توزيع شد تا روابط بين شاخص‌ها و مقوله‌ها ارزيابي شود. داده‌هاي مرحله كمي با استفاده از نرم افزار Smart Pls نسخه 3 مورد تحليل قرار گرفتند. يافته‌ها نشان داد پيشايندهاي احتكار دانش شامل عوامل فردي (تمايلات و علايق، دغدغه‌ها و نگراني‌ها، انگيزه‌ها، صفات و ويژگي‌هاي فردي)، عوامل ميان‌فردي (عوامل ارتباطي)، عوامل سازماني (عوامل شغلي، فرهنگ سازماني، عوامل مديريتي، عوامل ساختاري)، عوامل فراسازماني (عوامل اجتماعي، فرهنگي و عوامل اقتصادي) بوده است. همچنين پيامدهاي احتكار دانش نيز به دو دسته پيامدهاي فردي و سازماني طبقه‌بندي شدند. تحليل‌هاي كمي نيز معني‌داري ارتباط بين شاخص‌ها و مولفه‌هاي مورد نظر را تاييد كردند. نتايج اين پژوهش مي‌تواند براي مديريت نمودن پديده احتكار دانش، شناخت مفيدي در اين زمينه فراهم سازد. شناسايي همزمان عوامل موثر بر بروز احتكار دانش در سطوح چهارگانۀ پيش‌گفته و همچنين پيامدهايي كه اين عارضه مي‌تواند براي كاركنان دانشي و سازمان در پي داشته باشد مي‌تواند شناخت موثري براي مديريت اين رفتار مخرب سازماني فراهم سازد. توجه همزمان به ريشه‌ها و پيامدهاي فردي و سازماني اين عارضه وجه تمايز برجسته اين پژوهش به شمار مي‌رود.