بررسي و پهنه‌بندي خطر زمين‌لغزش در حوضه نيرچاي با استفاده از مدل ANP

زمين‌لغزش‌ يكي از مهم‌ترين فرايندهاي ژئومورفولوژيكي دامنه‌اي مي‌باشد كه علاوه بر نقش قابل توجهي كه در تحول و تكامل دامنه‌ها دارد گاها به عنوان يك مخاطره جدي نيز مطرح مي‌گردد. در اين رابطه، تهيه نقشه‌هاي پهنه‌بندي خطر زمين‌لغزش يكي از راهكارهاي اساسي براي مديريت كاهش خطرات اين پديده به‌شمار مي‌رود. در پژوهش حاضر خطر وقوع زمين‌لغزش در سطح حوضه آبريز نيرچاي، واقع در استان اردبيل، مورد ارزيابي قرار گرفت. روش‌شناسي پژوهش مبتني بر مدل فرايند تحليل شبكه‌اي (ANP) در بستر سيستم اطلاعات جغرافيايي (GIS) مي‌باشد. بدين منظور تعداد 10 متغير موثر بر وقوع زمين‌لغزش شامل متغيرهاي شيب، جهت شيب، ارتفاع، طول دامنه، تحدب سطح زمين، سازندهاي زمين‌شناسي، بارش، فاصله از آبراهه، پوشش گياهي و كاربري اراضي وارد مدل گرديدند. نتايج نشان مي‌دهد كه سه متغير شيب (با وزن 0.217)، ليتولوژي (با وزن 0.217) و بارش (با وزن 0.167) از بيشترين ميزان اهميت برخوردار بوده و در واقع، كنترل‌كننده‌هاي اصلي فرايند زمين‌لغزش در سطح حوضه آبريز نيرچاي به شمار مي‌روند. نتايج پهنه‌بندي خطر وقوع زمين‌لغزش نيز حاكي از اين است كه حدود 9.8 درصد از سطح حوضه نيرچاي در كلاس خطر بسيار زياد و درحدود 19.3 درصد آن نيز در كلاس خطر زياد قرار مي‌گيرد. پهنه‌هاي بسيار پرخطر و پرخطر عمدتا در قسمت‌هاي مياني حوضه نيرچاي پراكنده شده‌اند. در اين قسمت از حوضه، متغيرهاي مختلفي از قبيل شيب مناسب (مخصوصا 20 تا 40 درصد)، سازندهاي زمين‌شناسي آسيب‌پذير، ارتفاع متوسط، دريافت نزولات جوي مطلوب، تراكم زهكشي بالا و غيره باعث افزايش پتانسيل وقوع زمين‌لغزش گرديده است.