مقاﯾﺴﮥ گونه‌هاي ماليه‌نگاري در تمـــدن اسلامي با تأكيد بر تك‌نگاري‌هاي مالي در پنج قرن نخست اسلامي

يكي از ويژگي‌هاي تاريخ‌نگاري در تمدن اسلامي، پرداختن به جنبه مالي جامعه اسلامي در كنار تاريخ سياسي، فرهنگي و اجتماعي است. از همان قرون اوّليه اسلامي، تك‌نگاري‌هاي بسياري با موضوعات مالي و تحت عناويني همچون: اسواق، اموال، جزيه، دينار و درهم، تجارت، مكاسب، صنايع، زكات، خمس، اوزان و مقادير و اسعار و مانند آن، به ‌نگارش در‌آمد. افزون بر اين، منابع تاريخي درباره فتوح، تواريخ عمومي، كتب جغرافيايي، تواريخ محلي و نيز كتب جامع حديثي و فقهي، دربردارنده اطلاعات فراوان و مهمي درباره مسائل مالي هستند. تك‌نگاري‌هاي مالي را مي‌توان بر پايه سِمَت نويسندگان، انگيزه‌ها و عوامل نگارش، روش‌ نگارش و نوع نگاه نويسندگان به مسائل مالي، در گونه‌هاي متنوعي دسته‌بندي كرد.در اين پژوهش، با روش وصفي ـ تحليلي و با استفاده از منابع تاريخ‌نگاري و فهارس و از طريق مطالعه كتابخانه‌اي، به اين پرسش اصلي پاسخ داده شده است كه گونه‌هاي ماليه‌نگاري مسلمانان بر پايه تك‌نگاري‌هاي مالي در پنج قرن نخست هجري چه بوده است؟ بر اساس يافته‌هاي پژوهش، در پاسخ به اين پرسش مي‌توان گفت سه گونه: فقهي ـ حديثي، تاريخي ـ وقايع‌نگاشتي و سياسي ـ اداري، اصلي‌ترين گونه‌هاي ماليه‌نگاري مسلمانان بوده است.