بررسي اشتراك لفظي متشبح وجود از ديدگاه عليقلي‌بن‌قرچغاي‌خان

اشتراكِ لفظي و معنوي وجود در فلسفۀ متأخر اسلامي (از زمان ميرداماد تا عصر حاضر) همواره يكي از بحث‌برانگيزترين مسائل فلسفي بوده است. عده‌اي همچون ملاصدرا و شاگردانش به اشتراك معنوي وجود و عده‌اي همچون تبريزي و برخي از شاگردانش به اشتراك لفظي وجود قائل شدند. در اين ميان يكي از فيلسوفان گمنام عصر صفوي يعني عليقلي‌بن‎قرچغاي‌خان كه از شاگردان ملارجبعلي تبريزي است، ديدگاه سومي را در اين‌باره با عنوان اشتراك لفظي مُتَشَبَّح مطرح كرده است. وي كوشيده است با توجه رابطۀ مدرَك و مدرِك و علم الهي اين نظر را به اثبات برساند. مسئلۀ اصلي در اين مقاله توصيف و تحليل نظريۀ اشتراك لفظي مُتَشَبَّح وجود به عنوان قول سوم در بحث اشتراك لفظي و معنوي وجود است كه البته از جنبه‌هاي انتقادي خالي نخواهد بود. هدف از اين مقاله، بحث دربارۀ اين نظريه ابداعي و شناساندن آن به جامعۀ دانشگاهي و انديشمندان است. روش مقاله، توصيفي ـ تحليلي خواهد بود. نتيجۀ اجمالي كه نويسندگان در مقاله به آن دست يافته‌اند اين است كه هر دو استدلال قرچغاي‌خان براي اثبات اشتراك لفظي مُتَشَبَّح وجود به دليل ابهام، نقص استدلال، پيش‌فرض‌هاي نادرست، تقرير غيرروش‌مند به هدف خود دست نمي‌يابند و نظريه تا حد قابل‌توجهي مبهم و غيرموجه است.