بررسي اثرات جداگانه و همزمان نانو ذرات دياكسيد تيتانيوم (TiO2) و نانو ذرات اكسيد روي (ZnO) بر آسيب‌شناسي بافت آبشش ماهي كپور معمولي (Cyprinus carpio)

اخيراً، با افزايش استفاده از نانو ذرات، نگراني‌هايي در ارتباط با اثرات آن‌ها بر محيط زيست خصوصاً اكوسيستم‌هاي آبي ايجاد كرده است. از آن‌جا كه آبشش ماهيان داراي موقعيت خارجي و داراي سطح تماس وسيع با آب است در نتيجه به‌طور مستقيم با آلاينده‌ها و سموم در تماس است. بدين‌منظور بررسي تغييرات ايجاد شده روي بافت آبشش شاخص مناسبي براي ارزيابي اثرات آلاينده‌ها به‌شمار مي‌آيد. در اين پژوهش به‌منظور مطالعه اثرات مجزا و متقابل نانو ذرات دي‌اكسيد تيتانيوم (TiO2) و اكسيد روي (ZnO) بر روي آسيب‌شناسي بافتي آبشش  ماهي كپور معمولي  (Cyprinus carpio) به‌‌اجرا درآمد. براي اين تحقيق، ماهيان كپور معمولي انگشت قد با ميانگين وزن 3±15 گرم به ۹ گروه (با سه تكرار) با تراكم ده قطعه در هر مخزن ۳۰۰ ليتري تقسيم شدند. براساس غلظت‌هاي تحت كشنده، تيمارها به‌صورت ۰ (تيمار شاهد)، 0/5، 1/5 و ۲ ميلي‌گرم در ليتر نانو ذرات اكسيد روي 3، 6 و 9 ميلي‌گرم در ليتر دي‌اكسيد تيتانيوم و غلظت‌هاي تركيبي، غلظت‌هاي نانو ذرات اكسيد روي و دي‌اكسيد تيتانيوم به‌ترتيب 0/5 و 1/5، 3 و 2 ، 6 و ۹ ميلي‌گرم از هر يك از اين نانو ذرات در نظر گرفته شد. نمونه‌هاي بافت آبشش كپور ماهيان بعد از چهارده روز قرارگيري به‌صورت جداگانه و همزمان در معرض نانو ذرات اكسيد روي، دي‌اكسيد تيتانيوم برداشت شد. تغييرات بافت‌شناسي در بافت آبشش نمونه‌ها در مواجهه به‌طور جداگانه و همزمان نانو ذرات اكسيد روي، دي‌اكسيد تيتانيوم مشهود بود، در صورتي كه تغييري در نمونه‌هاي شاهد مشاهده نشد. تغييرات مشاهده شده در نمونه‌هاي مواجه يافته با نانو ذرات اكسيد روي شامل هايپرپلازي، جوش‌خوردگي رشته‌هاي آبششي، خميدگي رشته آبششي، برآمدگي و پيچ خوردگي لايه اپيتليال، ازهم‌گسيختگي لايه اپيتليال، كوتاه شدگي رشته‌هاي آبششي ثانويه و همچنين تخريب رشته‌هاي آبششي ثانويه بود كه با افزايش غلظت مصرفي اين تغييرات بيشتر مشاهده شد. نمونه‌هاي مواجه شده با نانو ذرات دي‌اكسيد تيتانيوم پرخوني، ازدياد سلول‌هاي اپيتليال و تخريب رشته‌هاي آبششي ثانويه نشان داد. بافت آبشش در معرض نانو ذرات اكسيد روي، آسيب بيشتري نسبت به نانو ذرات دي‌اكسيد تيتانيوم نشان داد. همچنين نمونه‌هاي كه به‌طور همزمان در مواجه با نانو ذرات دي‌اكسيد تيتانيوم و اكسيد روي قرار گرفتند تغييراتي از جمله پرخوني، هايپرپلازي، جوش‌خوردگي رشته‌هاي آبششي، خميدگي رشته آبششي، برآمده شدن لايه اپيتليال، از هم‌گسيختگي لايه اپيتليال، كوتاه‌شدگي رشته‌هاي آبششي ثانويه و ازدياد سلول‌هاي اپيتليال را نشان دادند. با توجه به نتايج مشاهده شد كه نانو ذرات اكسيد روي داراي اثرات مخرب‌تري نسبت به نانو ذرات دي‌اكسيد تيتانيوم بوده است. در حالي كه اين آسيب‌هاي ايجاد شده به بافت آبشش در هنگام مواجه همزمان نانو ذرات دي‌اكسيد تيتانيوم و اكسيد روي شدت بيشتري پيدا مي‌كنند و داراي اثر متقابل هستند.