كَوَرستان يا گَوِستان (پژوهشي در خصوص نام ماوراءالنّهر در شاهنامه)

در سه داستان از شاهنامۀ فردوسي از سرزميني در نواحي شمال شرقي ايران در حدود ماوراءالنهر ياد شده، كه نام آن در دست‌نويسهاي موجود به صورت‌هاي گوناگوني ضبط شده است و مصححان شاهنامه و پژوهندگان جغرافياي آن در انتخاب از بين اين صورت‌ها با يكديگر اتفاق نظر ندارند. از بين رفتن صورت اصلي نام اين سرزمين و ثبت مغشوش و نادقيق آن در متون پهلوي و وجود صورتهاي متشابه آن در سرزمينهاي شرقي و شمال شرقي ايران در منابع تاريخي و جغرافيايي پس از اسلام و نيز برداشت‌هاي نادرست و متناقض از گسترۀ جغرافيايي اين ناحيه، علّت‌هاي اصلي گزينش‌هاي متفاوت مصحّحان شاهنامه گرديده‌اند. برخي از صورتهاي منتخب يا پيشنهادي براي نام اين سرزمين كورشان، كوشان، كروشان، كهستان، كورستان و كوي‌ساران‌اند. در اين نوشتار با دقّت در جزئيّات داستان‌هايي كه نام اين سرزمين در آنها به كار رفته و نيز بهره‌گيري از آثار ايراني باستان و متون فارسي ميانه، خوانشي متفاوت از قرائت‌هايي كه پيشتر مطرح شده‌اند و از پشتوانۀ برخي از دستنويس‌ها نيز برخوردار است، به شكل گَوِستان ارائه خواهد شد.