سعدي واقعي و سعدي مستتر در ديباچۀ گلستان سعدي

در روايت پژوهي، بحث مؤلفههاي ششگانۀ الگوي ارتباط روايي هميشه مسأله‌برانگيز بوده است. اين مؤلفهها به صداي روايت مربوط ميشوند كه يا بيروني است يا دروني. سعدي در بيرونيترين جايگاه است كه بوستان و گلستان را نگاشته است. اما شيخ شيراز مؤلف مستتر هم هست كه واسطِ سعدي واقعي و سعدي روايت‌گر است و تصوير برساخته در ذهنيت خواننده از شيخ شيرازي واقعي است. حال، صداي سعدي روايت‌گر، گلستان و به طريق اولي، ديباچه را به خواننده/روايتگير انتقال ميدهد. وانگهي، صداي سعدي شيرازي ميتواند حاكي از ايدئولوژي وي در مقام مؤلف واقعي هم باشد. اما، بوستان و گلستان بلندگوي اعلان مواضع سعدي واقعي نيست، بلكه سعدي واقعي اين نظرگاه را از رهگذر ابزارهاي متني تبيين ميكند. دقيقتر، از طريق سعدي نويسنده يا مستتر بهتر ميتوان دربارۀ ايدئولوژي سعدي شيرازي واقعي سخن گفت. اين مقاله، جايگاه سعدي واقعي و مستتر/نويسنده را در ديباچۀ گلستان بررسي ميكند. توسل به سعدي نويسنده‌ ممكن است راه‌حلي براي بحث دربارۀ تضادها و تناقض‌ها و گفته‌هاي منسوب به سعدي واقعي محسوب شود، چه از اين نظر، گلستان و بوستان ديگر آثار از آن سعدي نويسنده‌محور است تا سعدي واقعي كه در تذكره‌ها ذكر شده است.