لطايف في الاصول كهن‌ترين دانشنامۀ منظوم فارسي از اواخر قرن هفتم ق

لطايف في الاصول (تاريخ تأليف: 696 هجري قمري) از محمد بن محمد مرغيناني معروف به شمس دبيران كهن‌ترين دانشنامۀ منظوم فارسي است كه به دست ما رسيده است. اين منظومۀ 4897 بيتي در دو موضوعِ اصلي «علم اصول» (شامل معرفت صفات و افعال حق و نبوّت انبيا) و «اصول اشعار» (شامل صنايع ادبي، عروض و قافيۀ فارسي) سروده شده است. مؤلف كه از ادبا و علماي اهل سنّتِ ماوراءالنهر بوده، اين منظومه را پس از اقامت ده‌ساله در آسياي صغير در سنين پيري براي ارشاد فرزندان خويش ساخته و به وزير مقتدر ايلخاني، صدرالدين احمد خالدي زنجاني ملقّب به صدر جهان (متوفي رجب 697) تقديم داشته است. در مقالۀ حاضر يگانه نسخۀ خطي اين كتاب كه به خط شاعر است، خود شاعر، مهدي‌اليه كتاب و موضوعات و علوم مطروحه در آن معرفي شده است. لطايف في الاصول مرجعي است براي آگاهي از تنوّعات نسبي و سنن گاه متفاوت در طبقه‌بندي علوم، به‌ويژه علوم ديني، و سير تحوّلات آن در ميان دانشمندان اسلامي. تمركز اين مقاله اما بر وجوه ادبي متن است.