سنجش احساس ديني در كودكان پيش از دبستان: يك مطالعه روان‎سنجي

پژوهش حاضر با هدف تدوين مقياسي براي سنجش احساس ديني كودكان خردسال بر پايه ‌يك طرح پژوهشي زمينه‎يابي و در چارچوب الگو‎هاي متعارف در روان‎سنجي، در جامعه كودكان 4 تا 6 سال كشور و روي دو گروه نمونه كودكان مدارس عادي (445 تن از تهران، كرمان، تبريز، مشهد و بندرعباس) و مدارس ديني (145 تن از قم) به روش «توصيفي» اجرا شده است. در اين مقياسِ هفت ماده‎اي، يك كودك به‌عنوان قهرمان داستان در يك موقعيت از لحاظ اعمال و مراسم ديني قرار دارد و احساس آزمون‎شونده نسبت به آن موقعيت، به صورت خوشحال، خنثا و ناراحت اندازه‎گيري مي‌شود. تحليل داده‎‎ها نشان داد درجه دشواري و قدرت تشخيص سؤال‎ها و نيز توزيع فراواني پاسخ‎ها مناسب و داراي برازش دروني و بيروني است. نتايج تحليل عاملي تأييدي و تحليل مؤلفه‎هاي اصلي مقادير باقي‌مانده استانداردشده، روايي‎ سازه و تفاوت دو گروه كودكان مراكز عادي و ديني، روايي تفكيكي مقياس و ضريب هماهنگي دروني بالاتر از 7/0 و شاخص‎هاي جداسازي شخص و سؤال اعتبار بر اساس مدل راش مقياس را تأييد كرد. ميانگين احساس ديني كودكان بالاتر از دشواري سؤال‎ها به دست آمد. درجه مطلوبيت ماده‎هاي زيارت، رفتن به عاشورا و روضه و كمك به فقرا از سطح كودكان با كمترين احساس مثبت نيز پايين‎تر است. در حالي كه درجه مطلوبيت ماده‎هاي «رفتن به مسجد» و «تماشاي نمازخواندن مادر» بيشترين مقدار و «دعا و يادگرفتن قرآن» در مهد كودك بالاتر از ميانگين احساس ديني در كودكان است. اين مقياس ابزاري روا و معتبر براي ارزيابي عملكرد والدين در تقويت يا تضعيف احساس مثبت كودكان به رفتارها و مراسم ديني و نيز براي ارزيابي اثربخشي برنامه‎هاي‎ آموزش‎هاي ديني در مراكز آموزشي است.