جايگاه استدلال در قضاوت اخلاقي بر اساس انديشه آيت‌الله مصباح يزدي(ره) *

يكي از مهم‌ترين سؤالات روان‌شناسي اخلاق شيوۀ شكل‌گيري قضاوت‌هاي اخلاقي و نقش استدلال به‌مثابه رقيب احساسات در اين موضوع است. اين تحقيق با روش «توصيفي - تحليلي» جايگاه استدلال در قضاوت اخلاقي بر اساس انديشه آيت‌الله مصباح يزدي را بررسي كرده است. يافته‌ها حاكي از آن است كه قضاوت اخلاقي به‌منزله يك تصديق اخلاقي، همواره نيازمند استدلال و در نتيجه، يك تصديق نظري است. بنابراين قضاوت‌هايي كه به نظر مي‌رسد صرفاً پشتوانۀ احساسي دارند نيز خالي از استدلال نيستند. همچنين بر اساس طرح هرم سه‌بعدي نفس كه از ابتكارات خاص آيت‌الله مصباح يزدي است، بينش و گرايش و در نتيجه، استدلال و احساس هر دو در شكل‌گيري قضاوت اخلاقي به‌عنوان يك فعل اختياري نقش دارند و برخلاف بسياري از نظريات كه بر نقش يكي از دو عامل استدلال يا احساس تأكيد مي‌كنند، نمي‌توان آنها را رقيب يكديگر به‌حساب آورد و يكي را غالب بر ديگري معرفي نمود، بلكه هر دو در اعماق نفس وحدت داشته، تنها در مقام تفصيل، ظاهر متفاوتي دارند. ازاين‌رو روابط پيچيده و آميخته‌اي بين شناخت‌ها و تمايلات و در نتيجه استدلال‌ها و احساسات وجود دارد.