بررسي مختصات زيست اهل سنت ايراني در جمهوري اسلامي ايران (1400-1357)

اگرچه اهل سنت ايراني يكي از گروه‌هاي مذهبي مهم در جغرافياي سياسي و مذهبي سرزمين ايران هستند؛ بااين‌حال، بررسي ادبيات مطالعاتي در حوزه فهم نسبت نظام سياسي و گروه‌هاي اجتماعي در ايران، معطوف به فهم كنش‌هاي باستان‌گرايي ناسيوناليستي و متناظر بر مغالطاتي همچون كل‌نگري و يكسان‌انگاري است؛ ازاين‌رو، فهم روشمند مؤلفه‌هاي زيستي اهل سنت داخل از مجراي درك گذشته تاريخي و كيفيت رابطه آن‌ها با نظام سياسي از موضوعات درخور واكاوي است. با تأملي بر تحولات سياسي ـ اجتماعي دوره معاصر و نظرگاه‌هاي تاريخي، اين مقاله درصدد بررسي و پاسخگويي به اين سؤال است كه وزن و جايگاه اهل سنت ايراني در ساختار قدرت سياسي و همچنين، عرصه كنش آن‌ها با توجه به وجوه تنظيم‌گرايانه نظام سياسي جمهوري اسلامي به چه صورت قابل تبيين است؟ با بهره‌مندي از نظريه «شهروندي چندفرهنگي» و روش تحليل كيفي اعم از مشاهده ميداني، مصاحبه و تجزيه‌وتحليل اسنادي، فرضيه پژوهش چنين است كه اهل سنت ايراني از مجراي برهم‌كنش‌هاي ديرپا و اشتراكات ديني، به ‌نوعي قرارداد اجتماعي در حوزه زيست همدلانه با جامعه و نظام سياسي رسيدند؛ بااين‌حال، برخي اختلالات تاريخي درنتيجه فقدان حقوق تصريحي، عدم كاربست قوانين بالادستي و بسط اقدامات دولت مطلقه در دوره پهلوي اول و بازتداوم ناديده‌انگاري عامدانه در دوره پهلوي دوم، سبب مخدوش شدن رابطه نظام سياسي و اهل سنت و تراكم شكاف دولت ‌ـ‌ جامعه گرديد. نتايج پژوهش نشان مي‌دهد جمهوري اسلامي با سياست‌گذاري و توزيع منافع عمومي، به مجموعه اقداماتي به‌منظور تعديل شكاف‌ها، فراهم‌آوري بستر كنش‌هاي متقابل و سامان‌يابي مشتركات مبادرت نموده و ضمن فهم محدوديت‌ها و لزوم تخصيص و بازتوزيع منابع در جهت تحقق خيرجمعي، با رويكردي بهبودباورانه، شهروندان اهل سنت را واجد خصلت شهروندي چندفرهنگي نموده است.