تاثير توپوگرافي بر لغزش سطحي دامنه‌هاي مركب حوضه‌هاي آبريز با استفاده از مدل‌هاي SINMAP و TOPMODEL

زمينه و هدف: دامنه‌هاي حوضه‌هاي آبريز در طبيعت از لحاظ شكل پلان داراي سه شكل همگرا، واگرا و موازي و از نظر انحناي كف داراي سه شكل محدب، مقعر و صاف هستند. به طور كلي 9 شكل و هندسه براي دامنه‌ها وجود دارد كه به آنها دامنه‌هاي مركب گفته مي‌شود. تحقيقات گذشته نشان داده است كه توپوگرافي و هندسه دامنه‌هاي مركب برروي بسياري از مشخصه‌هاي هيدرولوژيكي دامنه‌ها مانند ميزان اشباع پذيري تاثير دارد. ميزان اشباع پذيري نقاط دامنه به تمركز جريان زير سطحي در هر نقطه بستگي دارد كه تحت تاثير شكل طرح و توپوگرافي دامنه است. هدف ازاين تحقيق تاثير توپوگرافي بر لغزش سطحي دامنه‌هاي مركب حوضه‌هاي آبريز با استفاده از مدل‌هاي SINMAP و TOPMODELمي‌باشد. روش پژوهش: در اين تحقيق براي بررسي ميزان اشباع پذيري دامنه هاي مركب از مدل TOPMODEL استفاده گرديد و معادلات اين مدل مورد اصلاح قرار گرفت به طوري كه بتواند توپوگرافي دامنه‌ها را در نظر بگيرد و نتايج اشباع پذيري در مدل TOPMODEL به يك مدل لغزش به نام SINMAP منتقل گرديده و تاثير توپوگرافي دامنه برروي ميزان پايداري دامنه هاي مركب مورد بررسي قرار گرفت و با نرم افزار MATLAB كدنويسي و اشكال ترسيم و با يكديگر مقايسه گرديد.لازم به ذكر است مدل‌هاي فوق الذكر بر اساس داده‌هاي هيدرلوژيكي و توپوگرافي مورد استفاده قرار گرفته است و روش‌هاي بكار برده شده در اين تحقيق بصورت كلي براي تمام مناطق جغرافيايي و آب وهوايي كاربرد دارد. يافته‌ها: با توجه به اينكه در اين تحقيق شاخص اشباع پذيري از TOPMODEL محاسبه گرديد كه بيانگر ميزان تمركز جريان زير سطحي در هر نقطه از دامنه است و اشباع پذيري نقاط مختلف دامنه را مشخص مي كند و تاثير قابل توجهي بر روي پايداري دامنه‌هاي مركب دارد و براساس متوسط ضريب پايداري دامنه‌ها، دامنه‌هاي محدب به طور متوسط از پايداري بيشتري نسبت به دامنه‌هاي صاف و مقعر برخوردار هستند و دامنه‌هاي واگرا از پايداري بيشتري نسبت به دامنه‌هاي همگرا برخوردارند و هرچه مقدار ضخامت لايه اشباع دامنه و ضريب انتقال هيدروليكي خاك بيشتر گردد دامنه از پايداري بيشتري برخوردار خواهد بود و هرچه ميزان بارندگي موثر و به تبع آن رطوبت خاك بيشتر گردد از ميزان پايداري دامنه‌ها كم مي‌شود. نتايج: براساس نتايج به دست آمده در اين پژوهش در قسمت‌هاي پايين دست، دامنه‌هاي مقعر از پايداري بيشتري نسبت به قسمت بالادست دامنه برخودار هستند در صورتي‌كه در دامنه‌هاي محدب برعكس است. شيب محلي نقاط دامنه در مقايسه با ايندكس اشباع پذيري عامل بسيار مهمتري در تعيين پايداري دامنه‌ها مي‌باشد. براساس متوسط ايندكس اشباع پذيري پايداري دامنه‌هاي محدب بيشتر از مقعر و دامنه‌هاي واگرا بيشتر از دامنه‌هاي همگرا است. لازم به ذكر است در دامنه‌هاي صاف با شكل پلان‌هاي مختلف مقدار شيب ثابت است ولي ميزان اشباع پذيري دامنه‌هاي صاف-همگرا بيشتر از دامنه‌هاي صاف-واگرا است و بعضي از نقاط دامنه صاف-همگرا را ناپايدارتر كرده است و مقدار پايداري از بالا به سمت پايين كمتر مي‌گردد و قسمت‌هاي انتهايي دامنه صاف-همگرا در حالت ناپايدار است ولي كل دامنه‌هاي صاف-موازي و صاف-واگرا درحالت پايدار هستند.