شناسايي و اعتبارسنجي شاخصهاي ارزيابي امنيت خاك

سابقه و هدف: مفهوم امنيت خاك كه اخيراً معرفي‌شده است ناشي از نگراني عميق علمي در مورد تخريب جهاني خاك و تأثير آن بر توسعه پايدار است. اگرچه تخريب زمين يك فرآيند فيزيكي است، اما محرك هاي اصلي آن ريشه در محيط اجتماعي- اقتصادي و سياسي دارد. امنيت خاك با ادغام پنج بعد از جمله وضعيت و قابليت خاك، جنبه هاي بيوفيزيكي خاك و همچنين سرمايه، ارتباط و قانون گذاري عوامل فيزيكي و فني خاك همچنين مسائل اجتماعي- اقتصادي و سياسي مؤثر بر خاك را پوشش مي دهد. بنابراين هدف اين مطالعه شناسايي و اعتبارسنجي شاخص هاي ارزيابي امنيت خاك با تكنيك دلفي فازي مي باشد.روش پژوهش: پژوهش حاضر از لحاظ هدف آن كاربردي است و از نظر نوع تحقيق، جز تحقيقات كيفي قرار دارد. همچنين تحقيق حاضر از نوع تحقيقات توصيفي (غير آزمايشگاهي) مي‌باشد كه با شيوه پيمايشي انجام‌شده است. اطلاعات مورد نياز اين تحقيق عمدتاً به شيوه پيمايش و كتابخانه به‌دست‌آمده است و در اين راستا عمدتاً از داده‌هاي ثانويه نظير اسناد علمي و خاكستري و چندين گزارش از اسناد دولتي كه منطقه مورد مطالعه را توصيف مي‌كند، استفاده‌ شده است. اطلاعات مورد نياز اين تحقيق بنا به اهداف تعيين‌شده توسط پرسشنامه گردآوري شده است. درمجموع براي تكميل مطالعه ازنظر سي نفر خبره در ادارات و مؤسسات ذي ربط استفاده ‌شده است.نتايج و بحث: نتايج مطالعه نشان داد كه در بعد قابليت خاك شاخص ميزان فرسايش خاك و در بعد وضعيت شاخص كربن آلي خاك بيشترين اعتبار را در سنجش امنيت خاك دارا هستند. در بعد ارتباط امنيت خاك شاخص ارزش هاي فرهنگي داراي اولويت بالا براي سنجش امنيت خاك مطرح شده است. همچنين در اين بعد شاخص هاي فارغ التحصيلان رشته خاك شناسي فعال مهارت مديريت خاك و دسترسي به آمار و اطلاعات حذف شدند. در بعد سرمايه خاك شاخص ميزان توليد كل به عنوان شاخص داراي اعتبار بالا براي سنجش امنيت خاك مي باشد. در اين بعد سه شاخص آبي يا ديم بودن زمين زراعي، ارزش معاملاتي زمين و بهره مندي از آب آبياري حذف شدند. در بعد قانون گذاري امنيت خاك شاخص پروژه هاي حفاظت از خاك به عنوان شاخصي با داراي بيشترين اعتبار براي سنجش امنيت خاك عنوان شده است.نتيجه گيري: اين مطالعه اولين تلاش براي جمع‌آوري شاخص هاي پنج بعد امنيت خاك براي ارزيابي امنيت خاك در ايران است. شناسايي شاخص‌هاي ارزيابي امنيت خاك منجر به دست‌يابي به ليستي از شاخص‌هاي مهم و مورد تأييد متخصصين حوزه خاك كشور شده كه مي‌تواند در آينده در دسترس ساير محققان براي ارزيابي وضعيت امنيت خاك در نقاط مختلف كشور قرار گيرد. با توجه به روند مطالعه در مجموع براي هر يك از ابعاد امنيت خاك سي و هشت شاخص شناسايي و اعتبار بخشي شد. در نهايت از اين مجموع هشت شاخص در روند مطالعه به طور كلي حذف شد.