ارائه مدل تركيبي نوين براي كيفيت حسابرسي و تحليل حساسيت مؤلفه‌هاي مؤثر بر آن

هدف پژوهش حاضر ارائه مدل و اعتبارسنجي آن جهت سنجش كيفيت حسابرسي در شركت‌‌هاي پذيرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران مي‌باشد. جامعه آماري پژوهش در بخش اول خبرگاني هستند كه با مباني نظري كيفيت حسابرسي آشنايي كامل دارند و در اين خصوص صاحب ‌نظر هستند. جامعه آماري دوم شامل كليه شركت‌‌هاي توليدي پذيرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران است. در بخش كيفي 15 نفر خبره با استفاده از روش نمونه‌گيري هدفمند انتخاب شدند و در بخش كمّي با روش حذف سيستماتيك تعداد 147 شركت فعال طي سال‌هاي 1393 تا 1399 انتخاب شدند. پس از بررسي مباني نظري پژوهش، پرسشنامه‌اي براساس طيف 5 گزينه‌اي ليكرت به منظور شناسايي مؤلفه‌هاي مؤثر پژوهش طراحي شد. سپس با استفاده از روش رتبه‌‌بندي فريدمن، مؤثرترين مؤلفه و وزن هر يك مشخص گرديد. در نهايت به منظور اعتبارسنجي و تحليل حساسيت، مدل پيشنهادي با استفاده از داده‌هاي بدست آمده در بخش كمّي پژوهش از روش محاسبه سهم هر مولفه در نوسان شاخص كل استفاده شد، نتايج نشان داد عوامل مؤثر بر كيفيت حسابرسي را مي‌توان به‌طور كلي در 2 بُعد اصلي، 4 مؤلفه اصلي و 20 نماگر منفرد دسته‌بندي نمود كه جنبه‌هاي اصلي تبيين‌كننده كيفيت حسابرسي شامل ويژگي‌هاي مؤسسه و تيم حسابرسي‌‌، اثربخشي كميته حسابرسي، ويژگي‌هاي صاحب‌كار، عوامل كلان و حرفه و عوامل محيطي مي‌باشد. همچنين نماگرها و مؤلفه‌هاي اصلي از اولويت يكساني در تعيين كيفيت حسابرسي برخوردار نيستند و هرچه ميانگين رتبه‌هاي هر بُعد بيشتر باشد، اهميت آن در تعيين كيفيت حسابرسي بيشتر است. از بين 10 نماگر موجود در شاخص تركيبي كيفيت حسابرسي، تنها نماگري كه هم جزء مهم‌ترين نماگرها در بي‌ثبات كردن شاخص تركيبي و هم جزء نماگرهاي مهم در كاهش متوسط شاخص تركيبي است، نماگر حق‌الزحمه حسابرسي مي‌باشد كه يكي از شاخص‌هاي اصلي ويژگي‌هاي مؤسسه و تيم حسابرسي است.