مديريت يكپارچه خاك و آب در مقياس مزرعه در زير حوضه هنام (قسمت اول: تعيين واحدهاي همگن مديريت خاك و آب)

مقاله حاضر، بررسي مراحل دستيابي به چارچوب بومي–اجرايي مديريت يكپارچه )تلفيقي) خاك و آب در مقياس مزرعه است كه از طريق طرح كلاني با 19 پروژه از سال 1392 تا 1399 با مشاركت محققين، كارشناسان و كشاورزان از سطح بين‌المللي، ملي، و محلي در زير حوزه هنام استان لرستان انجام شد. براي اين منظور، زمين هاي كشاورزي براساس ويژگي هاي فيزيكي، شيميايي و زيستي خاك، دسته بندي شد تا با شناخت مسائل مديريت خاك و آب براي كشاورزي در يك واحد همگن، تبديل نقشه هاي خاكشناسي به نقشه هاي واحدهاي مديريت همگن امكان پذير باشد. در اين پژوهش، روش طبقه‌بندي استعداد حاصلخيزي خاك (FCC)[1] به عنوان رويكردي يكپارچه كه بافت خاك سطحي و عمقي و توصيف كننده هاي خاك را در بر مي گيرد، استفاده شد. همچنين، تعريف چندين توصيف كننده براي مناطق نيمه خشك تغيير كرده و توصيف كننده هاي جديدي براي طبقه بندي استعداد آبياري ([2]ICC) معرفي شد. اطلاعات مورد نياز با حفر 119 نيمرخ خاك و نمونه برداري از 101 نقطه خاك سطحي در مقياس مديريت پذير جمع آوري و ويژگي هاي فيزيكي، شيميايي و زيستي نمونه ها، اندازه گيري شد. سپس، لايه هاي اطلاعاتي مختلف شامل نقشه نيمه تفصيلي دقيق خاك با استفاده از روش زمين خاكشناسي (ژئوپدولوژي)، محدوديت، طبقه بندي و تناسب اراضي، توان (پتانسيل) توليد محصولات عمده كشاورزي، تخريب خاك، محل هاي برداشت آب، كاربري اراضي و حدنگار (كاداستر) كشاورزي 2395 مزرعه، تهيه شد. تيم چندرشته‌اي با بازديد محلي و مصاحبه با 84 كشاورز منتخب 24 روستا از طريق پرسشنامه در سال زراعي 1397-1398، مسائل و وضعيت فعلي خاك و آب آن ها را بررسي نمود. بر پايه نتايج، تعداد 23 واحد همگن مديريت خاك و آب در اراضي آبي و 30 واحد همگن در اراضي ديم تفكيك شد. اين واحدهاي همگن، 93% از اراضي آبي و 90% از اراضي ديم را مي پوشاند. بررسي ها نشان داد كه منطقه داراي مشكلاتي مانند سخت لايه شخم، كمبود عناصر غذايي فسفر و روي، برنامه ريزي نامناسب آبياري و سه دسته متفاوت بهره بردار بود. سرانجام، براي هر واحد همگن مديريت خاك و آب، بسته مديريتي تهيه شد و اعتبارسنجي گرديد كه نتايج آن در قسمت دوم مقاله ارائه مي شود.