بررسي فعل ساده و مركب در مجالس سبعه مولوي

مجالس سبعه يكي از آثار مهم جلال‌‌الدين محمّد مولوي است كه از هفت خطابه يا هفت مجلس وعظ فراهم آمده است. اين گونه نثر كه نثر خطابي ناميده مي‌‌شود و عالي‌‌ترين انديشه‌‌ها را به وسيله ساده‌‌ترين اشكال منطقي القا مي‌‌كند، به وسيله بزرگاني مانند: خواجه عبدالله انصاري، ابوسعيد ابوالخير، ابوالفتح شهرستاني، روزبهان بقلي، بهاءولد، مولوي، شمس تبريز و نيز سعدي در مجالس بيان شده ‌‌است. در اين گونه نثر براي اقناع مخاطب و القاي مفاهيم عرفاني و اخلاقي به نيكي بهره گرفته مي‌‌شود. مهمترين ويژگي اين گونه نثر، نزديكي به زبان گفتاري است كه گاه با نثر ادبي در آميخته است و سادگي نثر و مسجع بودن از ويژگي‌‌هاي آن است. با توجه به همين جايگاه مجالس سبعه و ويژگي‌‌هاي زباني آن، در اين مقاله با شيوه توصيفي- تحليلي، موضوع كاربرد فعل مركب كه از مهمترين مباحث دستوري است و كاربرد درست آن و نيز به كاربردن نابه‌‌جاي آن در استواري و نا استواري سخن بسيار تأثيرگذار است، در مجالس سبعه جلال‌‌الدين مولوي بررسي شده است. كاربرد افعال در اين مجالس، ما را با كاربرد طبيعي در آن روزگار و تحليل دقيق از نظر دستوري ياري مي‌‌رساند. در اين پژوهش دريافتيم كه مولانا بيشتر به كاربرد افعال ساده توجه داشته و در بسياري موارد افعال سادۀ فراوان از يك ريشه يا ريشه‌‌هاي گوناگون پياپي يا با فاصله اندك به كار برده است؛ گاه نيز شكل ساده و مركب يك فعل را در كنار هم آورده است. برخي از افعال مركب نيز متأثر از وجود كلمات عربي در ساختار فعل مركب است و گرچه خود در عربي به شكل بسيط به كار مي‌‌روند، ولي در فارسي و مجالس سبعه به فعل مركب تبديل شده‌‌اند. رعايت سجع نيز عاملي براي كاربرد ساختار فعل به صورت ساده يا مركب بوده است.