بررسي شاخص‌هاي زباني و بلاغي در منظومه خداوندنامۀ صباي كاشاني

شعر فارسي در دورۀ بازگشت ادبي در موضوعات گوناگون به تقليد از ادبيات سنتي بويژه شعر فارسي قرن‌‌هاي چهارم تا نهم هجري پرداخت. سرودن اشعار حماسي به سبك گذشته يكي از اين موضوعات بود. شاعران حماسه‌‌سرا در اين دوره مي‌كوشيدند در سرود‌هاي خود متأثر از سبك فردوسي يا به طور كلي سبك حماسي، آثار خود را شكوهمند جلوه دهند. موضوعات ديني نيز يكي از زمينه‌هاي سرودن منظومه‌هاي حماسي بود. منظومۀ خداوندنامۀ فتحعلي خان صباي كاشاني (1238- 1179 ق) يكي از منظومه‌هاي حماسي ديني دوره بازگشت ادبي در بيان معجزات پيامبر اسلام(ص) و شرح دلاوري‌ها و پهلواني‌هاي حضرت علي(ع) در غزوات و جنگ‌هاي صدر اسلام است. اين مقاله با هدف شناخت بيشتر ويژگي‌هاي زباني و بلاغي اين متن حماسي، برخي مختصّات آن را به روش توصيفي و تحليلي شرح كرده است. در بررسي شاخص‌هاي اصلي زبان حماسي در اين منظومه، معلوم گرديد كه صباي كاشاني در اغلب سطوح زبان حماسي، بويژه واژگان و تركيبات و توصيفات عيني و ذهني متناسب با صحنه‌هاي رزمي از مختصّات زبان معيار حماسي استفاده كرده است. در برخي از وجوه آن مانند موسيقي كناري، نحو كلام و صور خيال (از جمله استعاره و تشبيه)، ضمن استفاده از دسترنج پيشينيان، ابتكار عمل نيز داشته و در مواردي ضعف و كاستي نشان داده است. آگاهي از اين ويژگي‌ها در اين منظومه، مي‌تواند در شناخت كيفيّت زبان حماسي در حماسه‌هاي ديني و چگونگي تحوّل زبان حماسي مفيد باشد.