تبيين مؤلفه‌هاي بلاغت ارسطويي در نامه‌هاي خانوادگي مولانا

مولانا جلال‏ الدّين محمّد بلخي شاعر و عارف شهير قرن هفتم كه بيشترين شهرتش به واسطۀ شعرسرايي عارفانه است، آثار منثوري نيز دارد كه كمتر مورد توجّه پژوهشگران قرار گرفته‏ است. از جمله آثار منثور وي «مكتوبات» است كه در زمان‏هاي مختلف و با مقاصد خاصّي نگارش يافته‏اند. از سوي ديگر، مولانا به گواهي آثار وي -همچون مجالس سبعه- افزون بر آن كه شاعري شهير بوده، خطيبي برجسته نيز بوده است. فرضيّۀ جستار پيشِ‌رو آن است كه مكتوبات مولانا كه ارتباط مستقيمي با مخاطبان نامه‌ها دارد، متأثّر از شخصيّت مولانا به عنوان يك خطيب، نشانه‌هايي از عناصر بلاغت را در خود دارد. از اين رو، با رويكرد نقد رتوريكي، نامه‌هاي خانوادگي مولانا -به عنوان نمونه‌اي از نامه‌هاي خطابه‌گونۀ وي - بر مبناي مؤلفه‌هاي بلاغت ارسطويي به روش توصيفي ‌تحليلي و آماري بررسي مي‌شوند تا به اين پرسش‌ها‌ پاسخ داده شوند كه نامه‌هاي خانوادگي مولانا بر اساس مؤلفه‌هاي بلاغت ارسطويي داراي چه ويژگي‌هايي هستند و بر اين اساس مولانا از كدام مؤلفه‌ها بهرۀ بيشتري داشته و چرا؟ دستاوردهاي اين پژوهش افزون بر تأييد فرضيّه و مواردي تازه دربارۀ نحوۀ ارتباط گرفتن مولانا با هريك از افراد خانواده، گوياي آن است كه هر سه مؤلّفۀ نظريّۀ بلاغت ارسطويي در نامه‌هاي خانوادگي مولانا به كار رفته كه بيشترين سهم آن با در نظر داشتن تناسب موضوع و به اقتضاي كلام در راستاي تأثيربخشي و اقناع مخاطب به مؤلّفۀ پاتوس اختصاص يافته است.