كاركردهاي بلاغي صفت در اشعار قيصر امين‌پور بر اساس تقسيم‌بندي معنايي رابرت ديكسن

در زبان‌شناسي، صفت يكي از سه ركن اصلي زبان است كه سهم مهمي در ايجاد و انتقال معنا در متن دارد. رابرت ديكسن، زبان‌شناس معاصر انگليسي، صفت را از نظر معنايي رده‌بندي و به سيزده نوع تقسيم كرده است. در پژوهش حاضر، انواع صفت در مجموعۀ اشعار قيصر امين‌پور بر اساس دسته‌بندي ديكسن و به شيوه توصيفي-تحليلي شناسايي و بررسي شده‌اند تا مشخص شود صفات چه كاركردهاي معنايي و بلاغي در شعر او دارند و اين‌كه آيا از اين حيث بين كاربرد صفات و سير تفكر شاعر تناسبي وجود دارد يا نه. نتايج پژوهش گوياي آن است كه در شعر امين‌پور تركيبات وصفي و صفات، علاوه بر كاركرد معناييِ اوليۀ برشمرده در الگوي ديكسن، نقش مهمي در ايجاد موسيقي، انگاره‌پردازي، و صناعات معنوي برجسته‌اي چون استعاره، تشبيه، ايهام، تلميح، حساميزي و جز آن دارند. هم‌چنين، در طول دورۀ شاعري امين‌پور، متناسب با سير تحول جهان‌‌بيني و نگرش او به شعر و جامعه‌، در ميزان و نوع كاربرد صفات در دفترهاي مختلف شعر او نيز تغييراتي محسوس و معنادار ايجاد شده است. طبق سنجش و بررسي صورت‌گرفته در اين پژوهش، چهار صفتِ سرعت، شباهت، سختي و سن در اشعار امين‌پور كاركرد بلاغي ندارند و بيشترين نقش بلاغي-هنري را چهار صفت مشخصۀ فيزيكي، رنگ، گرايش انساني، و كيفيت بر عهده داشته‌اند. افزون بر آن، پژوهش حاضر نشان مي‌دهد كه دو دفتر «آيينه‌‌هاي ناگهان» و «گل‌ها همه آفتاب‌گردان‌اند»، كه اواسط دوران شاعري امين‌‌پور سروده شده‌اند، از حيث ميزان كاربرد صفات و تعدد كاركردهاي بلاغي آن‌ها از دو دفتر ابتدايي و انتهايي او غني‌‌ترند و تعدد كاربرد صناعات معنوي حساميزي و ايهام در اين دو دفتر بيان‌گر روحيۀ درون‌گرا و رمانتيك شاعر در آن دوره‌اند. از سوي ديگر، بيشتربودن ميزان دو صفت رنگ و ارزش در دفتر نخست او (تنفس صبح) متناسب با روحيات شاعر در سال‌‌هاي جنگ است.