تحليل و بررسي صامت‌هاي ميانجي در زبان فارسي با رويكرد زبان‌شناختي و تاريخي

زبان به عنوان مهمترين نهاد اجتماعي، نظام بسيار پيچيده و گسترده‌اي است كه از طرح‌ها و الگوهاي خاصي پيروي مي‌كند تا در محور زنجيري يا همنشيني، با تركيب واج‌ها و خلق واحدهاي زباني بزرگتر، بتواند ايجاد ارتباط را در بين گويشوران ممكن سازد. يكي از مهمترين الگوهاي حاكم بر همنشيني واج‌ها، حضور واج‌هاي ميانجي، هنگام تركيبِ ‌تكواژها با يكديگر است. نظر به اين كه موقع تركيبِ تكواژها، در جايگاه‌هاي مختلف، واج‌هاي ميانجي خاصي ظاهر مي‌شود، اين پرسش پيش مي‌آيد كه علت حضور ميانجي‌ها در اين موضع چيست؟ چرا در جايگاه‌هاي مختلف، از واج‌هاي صامت مختلف و متفاوتي به عنوان ميانجي استفاده مي‌شود؟ و خاستگاه تنوع حضور واجي‌هاي ميانجي چيست؟ جستار حاضر در پي آن است كه به شيوۀ توصيفي و تحليلي با رويكرد زبان‌شناختي و تاريخي اين مقوله را مورد كندوكاو قرار دهد. نتايج به دست آمده، نشان مي‌دهد كه در زبان فارسي ده واج ميانجي وجود دارد كه برخي از آنها، ميانجي مرده و نارايج محسوب مي‌شوند، برخي از دورۀ رشد و تكوين زبان فارسي رايج و متداول بوده است و برخي نيز، ريشه در زبان محاوره دارند، و علت حضور ميانجي‌ها را بايد در قاعدۀ التقاي مصوت‌ها و تنوع كاربرد صامت‌هاي ميانجي را هم در فرايند فرسايش كناري در زمان‌هاي گذشته، و نياز به احيايِ واج حذف شده به خاطر التقاي مصوت‌ها جستجو كرد.