مطالعه تطبيقي انسجام بخشي آرايه مراعات نظير در مراثي حسيني اشعار سيد بحرالعلوم و ميرعزا

امام حسين(ع) و اشعار عاشورايي در ادبيات عربي و فارسي، از جايگاه ويژه‌اي برخوردار است؛ تاآنجاكه شاعران به زواياي مختلف آن پرداخته‌اند و تعزيه سرايان نيز چشمگيرترين بخش از اشعار خود را به آن اختصاص داده‌اند. مقالة حاضر با تمركز بر اصل انسجام كه مهم‌ترين معيار شكل‌گيري متن است و به روابط موجود در متن اشاره مي‌كند، سعي در بررسي تناسب ميان عناصر متن از طريق مراعات نظير دارد. سيد بحرالعلوم و ميرعزا از اين آراية ادبي كه باعث تناسب ميان اجزاي متن، تداعي معاني، مضمون‌پردازي ادبي و در نهايت انسجام متن مي‌شود، بسيار بهره برده‌اند. اين مقاله با روش توصيفي تحليلي، كاركرد صنعت مراعات نظير و انسجام حاصل از آن‌ را، در اشعار اين دو سراينده به صورت تطبيقي مورد بررسي قرار مي‌دهد. از دستاوردهاي پژوهش اين است كه هر دو شاعر با توجه به مضامين گوناگون (ستايش امام حسين(ع)، ماتم اهل حرم، اندوه قدسيان، عظمت روز عاشورا و...)، مراعات نظير را از طريق تلفيق با آرايه‌هاي ادبي ديگر مانند: تشبيه، تضاد، استعاره، كنايه و تلميح در جهت ايجاد هماهنگي و تناسب معنايي، به كار مي‌گيرند. هر دو شاعر، متني منسجم دارند اما اشعار ميرعزا با توجه به اينكه مخاطب اشعارش از نوع عوام است، عاطفة حزن درآن نمود بيشتري دارد و ابيات نيز ساده‌تر و روان‌تر از تركيب‌بند بحرالعلوم است.