تحليل شگردهاي روايي در ‌گفتمان‌هاي انتقادي رمان «جزيره سرگرداني» دانشور بر اساس سطح توصيف (تحليل زبان‌شناختي و بلاغي) رويكرد نورمِن فِركلاف

تحليل‌گفتمان‌انتقادي رويكردي است كه زبان را به عنوان شكلي از كاركرد اجتماعي بررسي مي‌كند و بر نحوة بازتوليد قدرت اجتماعي و سياسي به وسيلة متن و گفتگو تأكيد مي‌كند. تحليل‌گفتمان يا تحليل كلام به مطالعاتي اطلاق مي‌شود كه زبان نوشتاري، گفتاري يا نشانه‌اي را مورد تحليل قرار مي‌دهند. ژانر «داستان» جدّي‌ترين قالب از نظر درآميختگي با ابعاد انساني، فرهنگي و اجتماعي به شمار مي‌آيد. بنابراين مي‌توان ادعا كرد كه ظرفيّت داستان از حيث تناسب با تحليل‌گفتمان، تا حدّي است كه بتوان داستان‌ها را ظرفِ گفتمانروزگارِ نويسنده و آيينة جامعه او دانست؛ يكي از مؤلفه‌هاي مهم در گفتمان انتقادي، الگوي نورمن فركلاف است كه با بهره‌گرفتن از مؤلفه‌هاي او مي‌توان ويژگي‌هايي را در متن يافت كه با قرائت عادي ناديده گرفته مي‌شوند. رمان «جزيره سرگرداني» به دليل ماهيّت منحصر به فرد و پيوندهاي نزديك با جامعه و وقايع اجتماعي و سياسي با روش تحليل‌گفتماني و كشف عناصر سبكي ويژه آن سنخيّت زيادي دارد؛ كه مي‌توان با تأمّل و بازخواني آن‌، به حوادث مهّم و جريان‌ساز سياسي ايران و بزرگ‌ترين مسائل در ذهن شخصيّت‌هاي رمان پي برد. در اين پژوهش نحوة تعامل و ارتباط بينامتني گفتمان‌هاي رمان «جزيره سرگرداني» اثر دانشور،با مسائل سياسي اجتماعي، مختصه‌هاي زباني و فرازباني مؤثر و روابط منطقي بين واژه‌ها، مورد بررسي قرار مي‌گيرد. با توجه با بررسي‌هاي صورت گرفته شده، اين نتايج حاصل شد كه تمامي شگردهاي بلاغي و دستوري از جمله انواع لايه‌هاي معنايي، استعارات و كاربرد پويا سازي آن‌ها، انتخاب واژگان متناسب با شخصيت‌ها، فرايند مدل‌سازي و تبيين استعاري، گزينش زاويه ديد سوم شخص، كاربرد قيدها به عنوان (يكي از مهم‌ترين نمايه‌هاي زبان‌شناختي كه مبيّن ميزان و شدّت جهان‌بيني هستند) و... همگي در خدمت هدف نويسنده بيان واقعيّت‌هاي تاريخي، اوضاع فرهنگي، فكري و اجتماعي معاصر ايران و دغدغه‌هاي روحي و رواني زندگي شخصي خود هستند.