آثار و احكام عبادي عضو پيوندي در فقه اماميه

زمينه و هدف: امروزه با توجه به پيشرفت علم پزشكي، در مواردي افراد به سبب بيماري، تصادفات و غيره اقدام به پيوند عضو مي‌ كنند. فقهاي اماميه پيوند عضو را بر اساس شرايطي، مجاز شمرده‌ اند. با اين وصف چنان‌ چه يك فرد، عضو جديدي به بدن خود پيوند بزند، اين پرسش مطرح مي ‌شود كه اين عضو جديد ـ كه يك عضو مصنوعي يا عضوي جدا شده از حيوان يا انسان است ـ از لحاظ فقهي چه حكمي دارد و وظيفه شخص دارنده چنين عضوي، به هنگام انجام تكاليف شرعي (وضو، غسل، نماز و حج) چيست؟ هدف از انجام اين تحقيق آن است كه احكام عبادي مربوط به عضو پيوندي، با نگاه تحليلي، تبيين شود.مواد و روش‌ها: اين پژوهش بر اساس روش توصيفي تحليلي و در راستاي تبيين وظيفه شرعي شخص داراي پيوند عضو، با بررسي روايات مرتبط با مساله و نيز قواعد و متون فقهي، بر آن است تا با تفكيك حالات مختلف پيوند عضو، حكم هر مساله را مورد بررسي قرار دهد.نتيجه‌گيري: در اعضاي طبيعي (چه اجزاي بدن انسان و چه حيوان)، عضو پيوندي در صورت جوش خوردن، از عنوان ميته بودن خارج شده و جزو بدن شخص محسوب مي‌ شود و پاك است. همچنين در اجزاي فاقد روح ـ به ‌جز اجزاي حيوان نجس ‌العين ـ حتي در صورت عدم جوش خوردن، عضو، پاك محسوب مي ‌شود؛ اما در اين حالت ـ برخلاف مورد پيشين ـ عضو پيوندي چون جزو بدن فرد محسوب نمي ‌شود‌، چنان ‌چه از اعضاي وضو يا غسل باشد، نيازي به شستن يا مسح آن نيست. اعضاي داراي روح نيز اگرچه تا زماني ‌كه پيوند نخورده، نجس است؛ اما در صورت ضرورت و اضطرار حمل آن در نماز بدون اشكال بوده و خللي به صحت نماز وارد نمي‌ سازد. اعضاي مصنوعي نيز اگر در ساخت آنها از اعضاي حيوان نجس ‌‌العين استفاده نشده باشد، وجود آنها در صحت نماز خللي وارد نمي ‌سازد.