تحليل راهبردهاي احياي شركت‌هاي توليدي كوچك و متوسط رو به افول و ورشكسته به كمك مدل‌سازي تفسيري ـ ساختاري (مورد مطالعه: صنايع غذايي استان اردبيل)

مقدمه و هدف: براي احياي موفق يك شركت ورشكسته و يا رو به افول با عملكرد ضعيف، گستره وسيعي از راهبردهاي احيا مي‌توان در نظر گرفت كه اين راهبردها با يكديگر برهم‌كنش دارند و بي‌توجهي به اين موضوع،‌ احياي شركت‌هاي رو به افول، به‌ويژه شركت‌هاي كوچك و متوسط را در عمل با مشكل روبه‌ رو مي‌كند؛ بنابراين هدف اصلي اين پژوهش، ارائه مدل تفسيري ـ ساختاري و تحليل برهم‌كنش راهبردهاي احياي شركت‌هاي توليدي كوچك و متوسط است.روش ‌ها: اين پژوهش از نظر هدف، كاربردي است و به‌ دليل اينكه مبتني بر مدل‌سازي تفسيري ـ ساختاري، به ارائه مدل سلسله ‌مراتبي برهم‌كنش راهبردهاي احياي شركت‌هاي كوچك و متوسط در آستانه افول و ورشكسته مي‌پردازد،‌ مي‌توان آن را پژوهش توصيفي ـ پيمايشي به‌حساب آورد. ازآنجاكه بسياري از شركت‌هاي كوچك و متوسط صنايع غذايي در استان اردبيل طي چند سال گذشته رو به افول بوده يا ورشكسته شده و نياز مند احيا هستند، اين صنايع به‌عنوان مورد مطالعاتي اين پژوهش انتخاب شدند. در مرحله نخست پژوهش براي بومي‌سازي عوامل افول اين شركت‌ها از غربالگري فازي استفاده شد؛ سپس براي تعيين راهبردهاي مرتبط با هر عامل افول، مصاحبه با گروه كانوني شامل 10 نفر از خبرگان دانشگاهي و صنعتي، صورت گرفت و براي ارائه مدل برهم‌كنش و تجزيه‌وتحليل قدرت نفوذ و همبستگي اين راهبردها،‌ مدل‌سازي تفسيري ـ ساختاري و روش ميك مك، با مشاركت همان خبرگان به ‌كار رفت و از دو نرم‌افزار اكسل و متلب براي تحليل داده‌ها استفاده شد.يافته ‌ها: از تعداد 22 عامل افول شركت‌ها كه در پژوهش ‌هاي قبلي شناسايي ‌شده بودند، 19 عامل به‌عنوان عوامل افول شركت‌هاي صنايع غذايي استان اردبيل تعيين شدند و سه عامل «وضعيت انحصار در بازار»، «عرضه بيش از نياز بازار»، «نبود فرهنگ همكاري ميان كاركنان و مديران» به‌دليل ميزان اهميت كمتر از 70 درصد در منظر خبرگان، حذف شد. براي اين عوامل افول، 32راهبرد (بومي‌شده و جديد) تعيين شده و علاوه بر آن، كل راهبردهاي احيا در قالب شش دسته راهبردهاي مالي و اقتصادي، بازاريابي و مشتري مداري، منابع انساني، مبتني بر دانش، ساختاري و تعاملات، و كارايي توليد و عمليات نيز دسته‌بندي شدند. مدل سلسله ‌مراتبي تفسيري ـ ساختاري راهبردهاي احيا كه در شكل 2، نشان داده شده است، نشان مي‌دهد كه اين راهبردها با يكديگر رابطه كمك‌كنندگي و تسهيل‌كنندگي دارند و براي به‌كارگيري آن‌ها بايد از سطح پايين‌ترين سطح اين مدل، شروع به اقدام كرد. نتيجه قابل‌توجه ديگر اينكه اگرچه راهبردهاي تعيين‌شده در قالب شش دسته ارائه‌شده‌اند، اما مدل نهايي نشان مي‌دهد كه براي اجراي اين راهبردها،‌ الزاماً نبايد همه راهبردهاي يك دسته را به‌طور هم‌زمان موردتوجه قرارداد؛ بلكه سلسله‌مراتب راهبردها به‌خوبي نشان مي‌دهد كه اولويت به‌كارگيري اين راهبردها از پايين به بالا و از دسته‌بندي‌هاي مختلف است.نتيجه‌گيري: احياي شركت‌هاي كوچك و متوسط ورشكسته و يا رو به افول صنايع غذايي، يك فرآيند تك‌بعدي نيست و راهبرد يكتايي براي آن وجود ندارد؛ بلكه بايد تركيبي از راهبردهاي شش گانه شامل راهبردهاي مالي و اقتصادي، بازاريابي و مشتري مداري، منابع انساني، راهبردهاي مبتني بر دانش، ساختاري و تعاملات و كارايي توليد و عمليات را موردتوجه قرار داد و فرايند احيا را در يك قالب نظام‌مند و به‌صورت يك جريان مستمر و تدريجي به انجام رساند.