ارائه مدلي براي سرمايه‌گذاري در تحقيق و توسعه، تصميم‌گيري عملياتي و قراردادهاي همكاري در زنجيره تأمين محصول پيچيده: رويكرد نظريه بازي‌ها

مقدمه و اهداف: علي‌ رغم اينكه پژوهش‌هاي متعددي در خصوص همكاري در زنجيره تأمين انجام شده است؛ اما بررسي‌ها نشان مي‌دهد همكاري‌ها در زنجيره‌هاي با ساختار قدرت‌هاي نامتقارن كه به سرمايه‌گذاري در تحقيق و توسعه منجر مي‌شود، كمتر مورد توجه قرار گرفته است. در اين پژوهش به توسعه مدلي براي زنجيره تأمين يك محصول پيچيده پرداخته مي‌ شود كه علاوه بر تصميمات عملياتي براي عرضه محصول به بازار، در خصوص سرمايه‌گذاري در تحقيق و توسعه نيز تصميم‌گيري مي‌ كند. پاسخ به اين سؤال ‌ها با درنظرگرفتن ساختار قدرت متفاوت در زنجيره‌تأمين و توجه به قراردادهاي اشتراك‌گذاري هزينه‌ها و اشتراك‌گذاري درآمد از اهداف اين پژوهش است: 1. تعيين نقطه تعادل بين ميزان سرمايه‌گذاري در تحقيق و توسعه، قيمت محصول و ميزان توليد؛ 2. بررسي تأثير عدم‌ قطعيت تحقيق و توسعه، رعايت انصاف خريدار و حساسيت مشتري به سطح فناوري محصول بر عملكرد زنجيره‌تامين.روش‌ها: ريسك عدم‌ قطعيت در خروجي فرايند تحقيق و توسعه و تابع تقاضاي وابسته به سطح فناوري محصول در مدل در نظر گرفته شده است. مدل تحت ساختار نامتقارن قدرت در زنجيره با درنظرگرفتن قراردادهاي مختلف همكاري از جمله اشتراك هزينه‌هاي تحقيق و توسعه، اشتراك هزينه توليد و اشتراك درآمد توسعه يافته است. هر يك از سناريوهاي اين مسئله به صورت يك مدل برنامه‌ ريزي دوسطحي غيرخطي ارائه شده است. مدل رياضي دوسطحي با رويكرد بازي چانه‌زني نش ايجاد شده و در بهينه‌سازي آن از روش شبيه‌سازي استفاده شده است.يافته‌ها: اين پژوهش نشان مي‌دهد كه ريسك عدم ‌قطعيت موجب كاهش سود زنجيره تأمين مي‌شود؛ اما قراردادهاي همكاري ارائه ‌شده مي‌توانند عملكرد زنجيره را نسبت به ساختار غيرمتمركز بهبود دهند؛ همچنين مشخص شد كه قرارداد اشتراك درآمد مي‌تواند سود بيشتري را هم براي كل زنجيره‌تامين و هم براي تأمين‌كننده ايجاد نمايد. اما از نظر خريدار و بر اساس قدرت چانه‌زني، زماني كه قدرت چانه‌زني وي نسبتاً كم است، قراردادهاي اشتراك هزينه تحقيق و توسعه و اشتراك هزينه توليد، مطلوبيت بيشتري ايجاد مي‌كنند؛ همچنين افزايش رعايت انصاف خريدار موجب بهبود عملكرد كل زنجيره تأمين در ساختارهاي اشتراك درآمد و اشترك هزينه تحقيق و توسعه خواهد شد.همچنين نشان داده شد كه حساسيت بازار نسبت به سطح فناوري محصول موجب بهبود عملكرد زنجيره در ساختار قراردادهاي اشتراك هزينه توليد و هزينه تحقيق و توسعه مي‌شود؛ اما در ساختار اشتراك درآمد ممكن است تمامي اعضاي زنجيره از حساسيت بازار نسبت به سطح فناوري محصول منتفع نشوند. به علاوه حساسيت بازار نسبت به قيمت و رعايت انصاف خريدار، به‌ ترتيب همواره موجب كاهش و افزايش عملكرد زنجيره تأمين مي‌شوند.نتيجه‌گيري: به‌ دليل قابل ‌توجه‌ بودن هزينه‌هاي تحقيق و توسعه و توليد در محصولات پيچيده، توجه به اين هزينه‌ها در قراردادهاي همكاري زنجيره ‌تأمين و تسهيم آن بين عامل‌هاي تأثيرگذار در زنجيره‌تأمين مي‌تواند به افزايش عملكرد زنجيره‌تامين منجر شود. قدرت چانه‌زني بين خريدار و فروشنده در اين نوع از زنجيره‌ها مي‌تواند نوع قرارداد را تحت تأثير قرار دهد. با درنظرگرفتن نامعلوم‌ بودن اطلاعات براي طرف‌هاي زنجيره‌ تأمين مي‌توان مدل‌هاي بيشتري را توسعه داد.