ساختاردهي سيستمي عوامل مؤثر بر چابكي در فرآيندهاي كسب‌وكار

مقدمه و اهداف: امروزه سازمان ‌ها تغييرات و بحران ‌هاي پيچيده و غيرقابل پيش بيني را پيرامون خود تجربه مي ‌كنند. در اين شرايط به‌منظور دستيابي به نوآوري و شرايط بهينه در محيط‌ هاي پيچيده، رفتن به سمت راه‌حل‌هاي منعطف و چابك ضروري به نظر مي ‌رسد كه يكي از زمينه ‌هاي بهبود اين مسئله در رابطه با مفهوم مديريت فرآيندهاي كسب‌وكار، پرداختن به حوزه چابكي فرايندهاي كسب وكار و در شرايط پيچيده و پويا است. در اين راستا هدف اصلي اين مطالعه، ساختاردهي سيستمي به مسئله چابكي در فرآيندهاي كسب ‌وكار است كه يكي از مهم‌ترين الزامات آن، استفاده از رويكردهاي تحقيق در عمليات نرم در راستاي ساختاردهي سيستمي به مسئله است.روش ‌ها: در اين پژوهش ابتدا با استفاده از گام‌ هاي تكنيك فراتركيب و سپس به كمك ابزار مصاحبه نيمه ‌ساختاريافته، 18 نفر از خبرگان كه از استادان دانشگاه و صاحب‌نظران فعال در حوزه مديريت فرآيندها و همچنين افرادي كه داراي سوابق تجربي در حوزه ‌هاي مرتبط با بهبود نظامات و فرآيندهاي كاري در سازمان ‌هاي مختلف بودند، انتخاب شدند كه انتخاب آن‌ها از طريق روش غيرتصادفي هدفمند و به روش گلوله‌برفي صورت گرفت. در گام بعدي پژوهش براي تبيين الگوي ارتباطات مديريت فرآيندهاي سازماني چابك از رويكرد مدل‌سازي ساختاري ـ تفسيري (ISM) استفاده شده كه با ابزار پرسشنامه داده‌ هاي مرتبط جمع‌ آوري شدند. درنهايت داده ‌هاي مده از طريق پرسشنامه به روش فرآيند رتبه‌ بندي تفسيري (IRP) مورد تجزيه‌وتحليل قرار گرفتند.يافته ‌ها: مبتني بر پاسخ به سؤال ‌هاي مطرح شده در اين پژوهش، ابتدا پس از طي مراحل فراتركيب و تكميل داده‌ هاي موردنياز از طريق تعامل با خبرگان، چارچوبي كلي از تعداد 17 متغير اصلي به ‌دست آمد. مؤلفه‌هاي چارچوب اصلي پيشنهادي شامل فرهنگ متناسب، رهبري فرايندها، حاكميت فرايند، نيروي انساني شايسته، زيرساخت فناوري و ساختار سازمان به‌عنوان عوامل توانمندسازهاي سيستم، قابليت استراتژي‌ سازي مبتني بر بداهه، پايداري خلاق، قابليت سازگاري پويا، قدرت يادگيرندگي سازماني و درك و شناخت محيطي به‌عنوان قابليت ‌ها و توانمندي ‌هاي سيستم، كنترل و پايش مستمر فرايندها، مديريت كيفيت فرايند، يكپارچه‌سازي مديريت دانش با فرايندهاي سازمان و كارآمدسازي اجزاي چرخه عمر مديريت فرايند به‌عنوان كنش‌ ها و اقدامات اساسي و درنهايت ارتقاي شاخص‌ هاي كمّي و كيفي به‌عنوان پيامد سيستم هستند. در ادامه با توجه به چارچوب مفهومي ISM شاخص هاي توانمندساز و توانمندي در قالب چهار سطح طبقه‌بندي شدند. در گام بعدي از طريق فرآيند رتبه بندي تفسيري، شاخص ‌ها اولويت‌بندي شدند. با توجه به‌ يافته‌ هاي به‌دست‌آمده از پژوهش و بر اساس ISM مؤلفه‌ي زيرساخت فناوري، به‌عنوان يك توانمندساز مهم در بالاترين سطح در نظر گرفته شد. طبق اين تحليل، فناوري اطلاعات با نفوذي كه بر همه متغيرها از جمله فرهنگ فرآيندي، نيروي انساني و ساختار متناسب سازمان دارد، باعث تقويت روحيه يادگيري و تحول، كار گروهي و مشاركتي در سازمان و ايجاد زمينه رشد مستمر كاركنان را فراهم مي‌ آورد؛ همچنين با توجه به يافته هاي فرايند رتبه‌ بندي تفسيري، رهبري فرآيندها در اولويت اول قرار گرفت.نتيجه‌ گيري: نتايج نشان داد زيرساخت فناوري اطلاعات به‌عنوان متغير مهمي در درون سيستم چابكي فرايندهاي كسب‌وكار بايد مدنظر قرار گيرد. از طرفي با توجه به متغيرهاي عملكردي برون ‌سيستمي مورد انتظار از پياده سازي سيستم چابكي در مديريت فرآيندها، مؤلفه‌ رهبري فرآيندها بر اساس تمامي متغيرهاي عملكردي مورد انتظار (به‌جز كسب مزيت رقابتي) بر توانمندساز زيرساخت فناوري تسلط دارد؛ بنابراين سازمان‌ هايي كه خواهان چابك ‌سازي در سيستم مديريت فرآيندهاي خود هستند، بايد در مرتبه اول به ويژگي‌ هاي رهبري در فرآيندها توجه داشته باشند. پس از آن، نتايج نشان داد كه درك و شناخت محيطي، نيروي انساني آگاه و شايسته، بُعد يادگيرندگي سازمان، ساختارهاي اقتضايي و متناسب، حاكميت، استراتژي ‌سازي مبتني بر بداهه، زيرساخت فناوري، سازگاري پويا، فرهنگ و پايداري خلاق به‌ترتيب در اولويت ‌هاي بعدي بايد مدنظر قرار گيرند.