واكاوي گنجينۀ معنايي نهفته در قاليچۀ حاجي جليلي با روش آيكونولوژي پانوفسكي

هر قالي دست بافت زباني دارد و ميراث دار پيام هاي فرهنگي، مذهبي، اجتماعي و احساسات دروني بافندۀ خويش است. بنابراين، آگاهي از پيام هايي كه يك قالي مي تواند از گذشته به عصر حاضر پيشكشي كند، مستلزم خوانش زبان نمادين طرح و نقش مايه هاي آن قالي است. با اين وجود، از آن جايي كه در اغلب موارد اطلاعاتي پيرامون معاني مكنون در يك قالي به عنوان يك اثر هنري در دسترس نيست، ناگزير بايد از يك روش منطقي و نظام مند جهت گذر از تصوير و رسيدن به مفهوم واقعي بهره جُست. پژوهش پيش رو، در تلاش براي افشاي پيام هاي نهفته در وراي نگاره هاي يك قاليچۀ حاجي جليلي با طرح محرابي است كه داراي دو ويژگي برجسته مي باشد: اولاً درخت زندگي موجود در ميانۀ قالي از نوع تلفيقي است و ثانياً بافنده آن را با ظرافت خاصي به شيوه اَبرش حقيقي رنگ آميزي نموده است؛ مواردي كه به ندرت در ساير قاليچه هاي محرابي به چشم مي خورند. بر اين اساس، اين مطالعه در پي يافتن پاسخ به اين سوالات است كه: مفاهيم نماديني كه در پس طرح، نقش و رنگ قاليچه مذكور پنهان شده اند، كدامند و چگونه مي توان به آنها دست يافت؟ و همچنين زبان نمادين نقوش از طريق چه ارتباطي به معنايي غايي اشاره دارند؟ بدين ترتيب، هدف اين جُستار استفاده از الگوي آيكونولوژي پانوفسكي جهت يافتن لايه هاي معنايي و خوانش نگاره هاي شناسايي شده در سه مرحله «توصيف پيش آيكونوگرافي، تحليل آيكونوگرافي و تفسير آيكونولوژي» است. اين پژوهش با روش توصيفي- تحليلي و به كمك گردآوري اطلاعات كتابخانه اي و اسناد مكتوب نگاشته شده است. نتايج تحليل آيكونوگرافي كه از بهم پيوستن زنجيرۀ معاني پنهان شده در پس نقش مايه ها شكل گرفته است بر «وقفي يا نذري بودن» قاليچه مذكور گواهي مي دهند. از سويي ديگر، بر اساس تفسير آيكونولوژي نيز مشخص شد كه هنرمند طراح و بافندۀ اين قاليچه دانسته يا نادانسته اثري را خلق نموده كه بر نياز انسان زميني (يا همان نمازگزار) جهت دستيابي به تكامل معنوي از طريق سير و سلوك در كُنه دايره هستي و عروجي روحاني تاكيد دارد.