رفتار مسئولانه‌ي محيط‌زيستي گردشگران پارك جنگلي طاق‌بستان: جايگاه گونه‌هاي ارزشي

رفتارهاي مسئولانه‌ي محيط‌ زيستي افراد كه به‌طور عميقي ريشه در ارزش‌هاي آن‌ها دارد به‌عنوان مهم‌ترين عامل پايداري محيط‌ زيستي شناخته شده است. با اين حال، از يك‌سو نظرات درباره‌ي ابعاد رفتار مسئولانه‌ي محيط‌ زيستي پراكنده است و از سوي ديگر پژوهش‌ها در ايران درباره‌ي نقش گونه‌هاي مختلف ارزشي در تبيين اين رفتار بسيار نادر است؛ بنابراين، هدف اين پژوهش در گام نخست تدوين ابزاري براي ارزيابي رفتار مسئولانه‌ي محيط‌زيستي با توجه به ابعاد آن در ميان گردشگران پارك جنگلي طاق‌بستان و سپس تدوين مدلي ارزش‌بنيان براي تقويت اين رفتار بود. روش نمونه‌گيري از نوع تصادفي ساده در دو سايت غربي و شرقي پارك بود (300=n). ابزار گردآوري داده‌ها پرسشنامه‌اي محقق ساخته و مبتني بر سوابق پژوهشي بود كه روايي و پايايي آن با استفاده از شاخص‌هاي ضريب پايايي تركيبي، آلفاي كرونباخ، ميانگين واريانس استخراجي و ميانگين واريانس تسهيم شده براي بخش‌هاي مختلف تأييد شد. داده‌ها در محيط نرم‌افزارهاي IBM-SPSSVer22 و Smart-PLS 3.0 مورد تجزيه‌وتحليل قرار گرفت. يافته‌ها نشان داد كه گونه‌هاي ارزشي به شكل يكسان بر رفتار مسئولانه‌ي محيط‌زيستي گردشگران اثر نمي‌گذارند و نحوه‌ي اثرگذاري آن‌ها علاوه بر تفاوت از نظر شكلي، از مسيرهاي مختلف است. با اين حال، گونه‌ي ارزشي توجه به ماوراي خود مهم‌ترين گونه‌ي هدايت كننده‌ي رفتار مسئولانه‌ي محيط‌ زيستي گردشگران و گونه‌ي ارزشي توجه به تعالي خود مهم‌ترين گونه‌ي ارزشي بازدارنده‌‌ي آن بود. درنهايت، يافته‌هاي پژوهش نشان داد كه متغيرهاي پژوهش در مجموع 85/7 درصد از واريانس متغير رفتار مسئولانه‌ي محيط‌ زيستي را تبيين مي‌كنند. شاخص افزونگي مقدار متقابل نيز حاكي از قدرت بالاي مدل ارائه شده در پيش‌بيني رفتار مسئولانه‌ي محيط‌ زيستي بود.