بررسي فاكتور انتقال و تجمع زيستي كادميم در ارقام مختلف گندم نان و دوروم دريك خاك آهكي آلوده

سابقه و هدف: امروزه با افزايش فعاليت‌هاي صنعتي و كشاورزي و در نتيجه‌ي آن افزايش آلاينده‌ها، خاك به عنوان يكي از اجزاي مهم محيط زيست و دريافت‌كننده بسياري از اين توليدات مورد توجه قرار مي‌گيرد. همچنين با وجود ارتباط مستقيم ميان خاك، گياه و انسان، آلود‌گي در هر يك از اين محيط‌ها مي‌تواند اثر متقابلي در محيط ديگر داشته باشد. نوعي از آلود‌گي در خاك، آلود‌گي فلزات سنگين است كه از راه‌هاي مختلف، وارد چرخه غذا‌يي انسان مي‌شود. كادميم فلزي است كه در ميان عناصر سنگين داراي اهميت ويژه‌اي است، زيرا اين فلز توسط گياهان به آساني جذب و باعث سميت مي‌شود و تاثير منفي آن براي گياه، بيشتر از ساير فلزات سنگين مي‌باشد. در همين راستا بررسي جذب و انتقال كادميم در ارقام مختلف گندم، به منظور معرفي ارقامي كه قابليت جذب كمتر‌ي از اين عنصر را دارند، ضروري به نظر مي‌رسد. از اينرو، مطالعه حاضر با هدف مقايسه توانا‌يي جذب كادميم در چندين رقم مختلف گندم نان و دوروم تحت تاثير كادميم خاك انجام شد.مواد و روش‌ها: اين پژوهش به منظور مطالعه تأثير سطوح كادميم خاك (صفر و 10 ميلي‌گرم بر كيلو‌گرم) بر غلظت اين عنصر در ريشه و اندام هوايي چهار رقم گندم نان بهاره (Triticum aestivum) (سيروان، رخشان، طلا‌يي و پارسي) و پنج رقم گندم دوروم بهاره (Triticum turgidum L. var.durum) (بهرنگ، هانا، آران، شبرنگ و ثنا)، به صورت فاكتوريل و در قالب طرح پايه‌ي كاملاً تصادفي در سه تكرار در گلخانه تحقيقاتي دانشكده كشاورزي دانشگاه فردوسي مشهد انجام شد. غلظت كادميم كل در خاك با روش تيزاب سلطاني ( 36 ) و غلظت كادميم در اندام گياهي با روش هضم تر (نيتريك اسيد و آب اكسيژنه) اندازه گيري شد ( 37 ). هم چنين، فاكتور انتقال و تجمع زيستي براي ارقام هر دو گونه محاسبه شد..يافته‌ها: بر اساس نتايج، اثر آلود‌گي خاك بر غلظت كادميم ريشه و اندام هوا‌يي ارقام نان و ارقام دوروم از لحاظ آماري معني‌دار بود (P 0/01). غلظت كادميم ريشه در تمام ارقام از ميزان كادميم اندام هوا‌يي بيشتر به دست آمد. در گونه نان، بيشتر‌ين و كمتر‌ين مقدار كادميم اندام هوا‌يي به ترتيب در ارقام سيروان و رخشان مشاهده شد. همچنين بيشتر‌ين و كمتر‌ين غلظت كادميم ريشه در ارقام رخشان و طلا‌يي به ترتيب محاسبه گرديد. با توجه به اختلاف ميزان كادميم ريشه و اندام هوا‌يي و شاخص ضريب تجمع زيستي مي‌توان رقم سيروان را زياد‌انباشتگر و رقم رخشان را كم‌انباشتگر به شمار آورد. در گونه دوروم، با توجه به اطلاعات به دست آمده، رقم ثنا داراي كمتر‌ين غلظت كادميم اندام هوا‌يي و رقم بهرنگ داراي بيشتر‌ين ميزان كادميم اندام هوا‌يي بود. بيشتر‌ين و كمتر‌ين مقدار كادميم ريشه به ترتيب به ارقام ثنا و هانا مربوط مي‌شد. بنابر نتايج اختلاف كادميم ريشه و اندام هوا‌يي و شاخص ضريب تجمع زيستي، مي‌توان رقم ثنا و هانا را نيز كم‌انباشتگر و رقم بهرنگ را زياد‌انباشتگر در نظر گرفت. ارقام پارسي از گونه نان و شبرنگ از گونه دوروم در دو تيمار C و Cd10 داراي بيشتر‌ين زيست توده اندام هوا‌يي بودند. بطور كلي گونه نان نسبت به گونه دوروم، مقدار بيشتر‌ي از اين عنصر را در اندام هوا‌يي و ريشه خود انباشت نمود. نتيجه‌گيري: به طور كلي غلظت كادميم اندام گياهي و ريشه ارقام دو گونه نان و دوروم تحت تاثير كادميم خاك قرار گرفت. با توجه به نتايج، هر رقم گندم، رفتار متفاوتي در جذب و انتقال كادميم از خود نشان داد. بنابراين براي تعيين حدود مجاز آلود‌گي خاك و گياه، بايستي با توجه به رقم گندم و خصوصيات خاك، تصميمات اتخاذ شود. جهت انجام مطالعات مشابه، وجود ارقامي بعنوان شاخص و استاندارد الزامي مي‌باشد.