ارزيابي توزيع مكاني آلودگي فلزات سنگين با استفاده از فاكتور آلودگي و شاخص زمين انباشتگي در خاك سطحي محل دفن زباله هزارپيچ گرگان

سابقه و هدف: محل‌هاي دفن زباله يكي از منابع انتشار آلودگي فلزات سنگين در سراسر جهان هستند. گسترش فزاينده زندگي شهرنشيني و افزايش بي رويه جمعيت شهري، موجب افزايش توليد انواع فضولات و مواد زائد شده است. يكي از معظلات رشد سريع جمعيت و صنعتي شدن در كشورهاي جهان سوم به خصوص ايران، دفن نامناسب زباله و ايجاد آلودگي ناشي از آن مي باشد. از مسائلي كه بايد به آن توجه ويژه داشت، دفن اين فضولات و مواد زائد جامد شهري، شيرآبه ها و گازهاي توليد شده از تجزيه زباله‌هاي داراي تركيبات آلي مي باشد. مطالعه حاضر با هدف بررسي تأثير لندفيل دفن زباله شهري گرگان با سابقه دفن بيش از 37 سال، در منطقه هزار پيچ بر توزيع مكاني فلزات سنگين شامل روي، كادميوم، سرب و مس در خاك منطقه بود. بررسي ميزان آلودگي حاصله با استفاده از شاخص‌هاي زيست محيطي توزيع مكاني فلزات سنگين، فاكتور آلودگي، زمين انباشتگي و بار آلودگي انجام شد. مواد و روش ها: با انجام مطالعات اوليه و در نظر گرفتن نقشه‌هاي پايه‌اي موجود، تعداد 110 نمونه از عمق صفر تا 30 سانتيمتري با فواصل منظم تهيه و در نهايت مقادير فلزات سنگين با استفاده از دستگاه جذب اتمي اندازه‌گيري شد.يافته ها: نتايج بدست آمده نشان داد كه غلظت فلزات سنگين در نمونه‌هاي جمع‌آوري شده به ترتيب در روي، سرب، مس و كادميوم بيشترين مقدار را داشتند. ميانگين غلظت فلزات سنگين كادميوم، سرب، مس و روي به ترتيب افزايش 2.25 و 1.01 و 0.99 و 0.63 درصدي نسبت به پس‌زمينه داشتتند كه اين امر نشان‌دهنده وجود منبع آلودگي نقطه‌اي در منطقه مطالعاتي است. توزيع مكاني پراكنش با توجه به نقشه هاي استخراج شده، نشان داد سطح بالاي غلظت فلزات سنگين در بخش‌هاي مركزي و شمال غربي منطقه مورد مطالعه قرار داشته كه به‌دليل مكان محل دفن زباله بوده است. اقليم مرطوب و وجود توپوگرافي حاكم بر منطقه سبب انتشار شيرابه زباله توسط رواناب شده است، ليكن با افزايش فاصله از محل دفن زباله روند نزولي غلظت آلاينده‌ها نمايان مي باشد. فاكتور آلودگي در منطقه مورد نظر بيان‌گر آلودگي متوسط براي فلزات سنگين سرب، مس و روي و آلودگي شديد خاك براي فلز كادميوم بود. نتايج مربوط به شاخص زمين انباشتگي نيز نشان داد كه مقدار ميانگين اين شاخص در كادميوم، در كلاس آلودگي كمي آلوده قرار دارد و در مس، روي و سرب در كلاس آلودگي غيرآلوده تا كمي آلوده قرار دارد. همچنين با توجه به مقدار ميانگين شاخص بار آلودگي، خاك سطحي از بار آلودگي متوسط برخوردار مي باشد و نتايج بار آلودگي، آلودگي خاك به فلزات سنگين را تأييد مي كند. بيشترين غلظت فلزات سنگين در مجاورت محل دفن زباله قابل مشاهده است و با افزايش فاصله بر اساس شيب و توپوگرافي موجود، روند كاهشي وجود داشت.نتيجه گيري: به نظر مي‌رسد منبع آلودگي فلزات سنگين، محل دفن زباله بوده است و عامل اصلي نشر و پخش آن شيرابه‌هاي حاصل از آن بوده كه باعث انتشار آلودگي به مناطق اطراف بر اساس سيماي منطقه و در راستاي جهت شيب شده است.