تاثير كاربرد لجن فاضلاب بر فعاليت فسفاتاز خاك و برداشت عناصر توسط گياه ذرت مايه‌زني شده با قارچ‌هاي همزيست

سابقه و هدف: به دليل كم بودن ميزان بارش و پوشش گياهي و نيز استفاده كم از كودهاي آلي، خاك‌هاي ايران داراي مقدار ماده آلي پاييني بوده كه كميت و كيفيت توليدات كشاورزي را تحت تاثير قرار مي‌دهد. لجن فاضلاب پسماندي آلي است كه در برخي مناطق به عنوان كود در كشاورزي استفاده مي‌شود و مي‌تواند سبب بهبود خصوصيات فيزيكي و شيميايي خاك ‌شود و همچنين باعث افزايش غلظت عناصر غذايي ضروري پرمصرف و كم مصرف موردنياز براي رشد گياه مي‌شود. ذرت با نام علميZea mays گياهي C4 و گرمسيري و نيمه گرمسيري است كه يكي از مهمترين غلات دنيا بوده و نياز غذايي بالايي نيز دارد. تلقيح گياه با ريزجانداران همزيست به ويژه قارچ‌هاي همزيست ريشه، توانايي گياهان را براي جذب بهتر آب و مواد غذايي و مبارزه با تنش‌هاي محيطي افزايش داده و باعث بهبود رشد و سلامت گياه مي‌شود. از اين رو در مطالعه حاضر تاثير قارچ‌هاي همزيست ريشه در كشت ذرت بر جذب برخي عناصر ريزمغذي و فسفر با افزودن لجن فاضلاب تصفيه شده بررسي شد.مواد و روش‎ها: يك نمونه خاك سطحي از مزرعه كشاورزي دانشگاه لرستان تهيه شد. آزمايش به صورت فاكتوريل در قالب طرح كاملاً تصادفي شامل 1) تلقيح ميكروبي خاك در سه سطح (بدون مايه‌زني، مايه‌زني با Rhizophagos intraradices و مايه‌زني با Serendipita indica) و 2) لجن فاضلاب (صفر و دو درصد وزني) در سه تكرار تحت شرايط گلخانه‌اي اجرا گرديد. بذر ذرت در گلدانهاي 4 كيلوگرمي كشت شد و بعد از 3 ماه، مقدار غلظت عناصر فسفر، مس، روي، آهن و منگنز در اندام هوايي و ريشه گياه اندازه‌گيري شد. همچنين برخي ويژگي‌هاي ميكروبي (تنفس پايه و كربن زيتوده ميكروبي و فعاليت آنزيم‌هاي فسفاتاز اسيدي و قليايي) در خاك اندازه‌گيري شد.يافته‏ها: نتايج نشان دهنده تاثير مثبت افزودن لجن و مايه‌زني قارچي بر غلظت عناصر در گياه بود. پارامترهاي بيولوژيك خاك با افزودن 2 درصد لجن به طور معني‌داري (p lt;0.05) نسبت به خاك بدون لجن افزايش يافتند: تنفس خاك (33 درصد)، كربن زيتوده ميكروبي (38 درصد) و فعاليت فسفاتاز اسيدي (35 درصد) و قليايي (5/6 درصد). همچنين تلقيح قارچي به طور معني‌داري موجب افزايش غلظت فسفر و عناصر ريزمغذي در ريشه و اندام هوايي گياه شد. ميان دو قارچ تفاوت معني‌داري ديده نشد تنها در مورد غلظت روي در ريشه، گياهان مايه‌زني شده با قارچ R. intraradices نسبت به S. indica غلظت بالاتري را نشان دادند. همبستگي مثبتي بين فسفر قابل دسترس با ماده آلي خاك، زيتوده گياه و فعاليت آنزيم‌هاي فسفاتاز اسيدي و قليايي وجود داشت. نتيجه‏گيري: نتايج نشان‌دهنده تاثير مثبت استفاده از لجن فاضلاب تصفيه شده در سطح دو درصد و نيز مايه‌زني قارچ‌هاي همزيست ريشه در جذب فسفر و عناصر ريزمغذي به گياه و بهبود ويژگي‌هاي رشدي گياه و نيز بهبود ويژگي‌هاي بيولوژيك خاك مانند كربن زيتوده ميكروبي و فعاليت آنزيم فسفاتاز شد. هر دو قارچ عملكرد مشابه وخوبي داشتند ولي با توجه به اينكه تكثير S. indica راحت‌تر مي‌باشد توصيه مي‌شود از اين قارچ به عنوان محرك رشد گياه و كمك كننده به جذب فسفر بهره‌گيري شود و مصرف كود فسفره كم شود. در اين تحقيق از لجن تصفيه شده فاضلاب در مقدار كم (2 درصد) استفاده شده و بايستي دقت نمود كه استفاده از لجن تصفيه نشده و مقادير بالاتر لجن ممكن است خطر آلودگي ميكروبي و مشكلات مربوط به خود را داشته باشد.