مقايسه تأثير هيوميك اسيد استخراجي از كودهاي دامي و هيوميك اسيد تجاري بر رشد ذرت و شكل‌هاي فسفر معدني در يك خاك آهكي

سابقه و هدف: به دليل كمبود منابع آبي مناسب و كيفيت پايين خاك (شوري بالا، مواد آلي كم و كمبود عناصر غذايي گياهي)، افزايش اراضي زراعي در مناطق خشك و نيمه‌خشك با چالش‌هاي جدي مواجه شده‌است. استفاده از اصلاح‌كننده‌هاي آلي به عنوان يك استراتژي حياتي براي توليد گياه در چنين خاك‌هايي شناخته شده‌است. امروزه هيوميك اسيد به عنوان يكي از كودهاي سازگار با محيط زيست شناخته شده‌است كه نه تنها كيفيت خاك را حفظ مي كند، بلكه نقش بسزايي در افزايش توليد محصولات كشاورزي با كيفيت بالا دارد. مطالعه حاضر به منظور استخراج هيوميك اسيد از دو منبع كود گاوي و گوسفندي و مقايسه اثر آن بر ويژگي‌هاي رويشي ذرت و اشكال فسفر معدني در خاك آهكي در مقايسه با هيوميك اسيد تجاري انجام شد.مواد و روش‎ها: سنتز 25 كيلوگرم كود گوسفندي و گاوي از مزرعه دانشگاه شهيد باهنر كرمان جمع آوري و به مدت سه ماه به صورت جداگانه در شرايط كنترل شده كمپوست شد. استخراج هيوميك اسيد از كود كمپوست شده با استفاده از هيدروكسيد سديم 5/0 نرمال در نسبت 1 به 10 (ماده آلي به استخراج كننده) در يك محيط تاريك و در شرايط عدم حضور اكسيژن انجام شد. برخي ويژگي‌هاي شيميايي و ساختاري هيوميك اسيد استخراج‌شده مانند pH، EC، تركيب عنصري و گروه‌هاي عاملي تعيين شد. براي بررسي تأثير هيوميك اسيد استخراجي بر رشد ذرت و شكل‌هاي فسفر معدني، يك طرح كاملا تصادفي با 7 تيمار شامل سطوح 1/0 و 2/0 درصد هيوميك اسيد استخراجي از كود گاوي، سطوح 1/0 و 2/0 درصد هيوميك اسيد استخراجي از كود گوسفندي، سطوح 1/0 و 2/0 درصد هيوميك اسيد تجاري به همراه يك تيمار شاهد در چهار تكرار طراحي شد. نهال‌هاي ذرت در گلدان‌هاي تيمار شده با سطح مختلف هيوميك اسيد كاشته و به مدت 70 روز در شرايط كنترل شده گلخانه‌ نگهداري شدند. در زمان برداشت، وزن تازه و خشك شاخسار و ريشه اندازه گيري شد. شكل‌هاي فسفر معدني درخاك شامل فسفر قابل‌استخراج با آب، قابل‌استخراج با بيكربنات سديم، قابل‌استخراج با هيدروكسيد سديم و قابل‌استخراج با اسيد كلريدريك نيز پس از برداشت ذرت تعيين شد. يافته‏ها: نتايج نشان داد كه هيوميك اسيد استخراجي از كود گاوي و گوسفندي داراي pH اسيدي‌‌تر و EC بالاتري در مقايسه با هيوميك اسيد تجاري بودند. حضور گروه‌هاي عامل هيدروكسيل فنولي، كربوكسيل و حلقه‌هاي آروماتيك در اسيدهاي استخراجي و هيوميك اسيد تجاري بر اساس نتايج طيف سنجي مادون قرمز به اثبات رسيد. بر اساس نتايج كشت گلخانه-اي، تنها سطح 1/0 درصد از هيوميك اسيد تجاري تأثيري بر وزن تازه و خشك شاخسار ذرت نداشت، در حالي‌كه ساير اسيدهاي استخراجي، به ويژه اسيد هيوميك استخراجي از كود گوسفندي، هر دو ويژگي رويشي ذرت را ارتقا دادند. در تمامي تيمارها توزيع كلي شكل-هاي فسفر معدني به صورت HCl-P gt; NaHCO3-P gt; NaOH-P gt; H2O-P بود. كاربرد سطوح 1/0 و 2/0 درصد هيوميك اسيد به ويژه اسيد استخراجي از كود گوسفندي توانست سهم بخش‌هاي قابل دسترس‌تر فسفر معدني در خاك شامل H2O-P و NaHCO3-P را افزايش دهد.نتيجه‏گيري: با توجه به اين كه هيوميك اسيدهاي استخراجي از كودهاي دامي كيفيت بهتري از هيوميك اسيد تجاري داشته و به طور مؤثرتري سبب افزايش رشد ذرت و شكل‌هاي قابل دسترس فسفر معدني درخاك شدند، از اين منابع مي‌توان جهت استخراج و توليد كودهاي بر پايه هيوميك اسيد بهره گرفت. به طور كلي، سطح 2/0 درصد هيوميك اسيد استخراجي از كود گوسفندي در مقايسه با ساير تيمارها نقش مؤثرتري در افزايش شكل‌هاي قابل دسترس فسفر در خاك و افزايش رشد گياه ذرت داشت.