بررسي سطح آلايندگي به آرسنيك(As) و نيكل(Ni) ناشي از انتشار گرد و غبار از سنگ‌شكن‌هاي بوكسيت

سابقه و هدف: توسعه صنعتي و فعاليت‌هاي انساني، انتشار آلودگي هاي محيطي را تشديد مي كند. فلزات سنگين كه از منابع مختلف مانند فعاليت‌هاي صنعتي و كشاورزي وارد محيط مي شوند خطرات محيط زيستي جدي بر روي اكوسيستم ايجاد مي نمايند. گردوغبارهاي محيطي گاهي اوقات طبيعي نبوده و ناشي از فعاليت صنايع مي باشند كه گردوغبار صنعتي گفته مي شود. هدف اين پژوهش بررسي اثر انتشار ريزگردهاي صنعتي سنگ شكن هاي بوكسيت كارخانه آلوميناي جاجرم، بر سطح آلودگي خاك منطقه به آرسنيك(As) و نيكل(Ni) مي باشد.مواد و روش ها: در اين پژوهش ابتدا با توجه به گلباد هاي تهيه شده از منطقه، به ترتيب جهت بادهاي غالب و فرساينده شناسايي و در جهت هريك از اين بادها دو ترانسكت بنام هاي ترانسكت A در جهت باد فرساينده به طول 3 كيلومتر و ترانسكت B در جهت باد غالب منطقه به طول 5 كيلومتر در نظر گرفته شد. نمونه برداري از خاك سطحي (در عمق 2-0 سانتي‌متر) بر روي اين ترانسكت ها در فواصل منظم از سنگ شكن هاي بوكسيت، صورت گرفت. در مجموع در راستاي ترانسكت هاي مورد نظر، 46 نمونه خاك برداشت شد و ميزان غلظت آرسنيك و نيكل در نمونه‌ها توسط دستگاه ICP-OES به روش پلاسماي جفت شده القايي تعيين گرديد؛ و درنهايت براي تعيين سطح آلودگي، شاخص هاي زمين انباشت، آلودگي، جامع آلودگي و فاكتور غني شدگي موردبررسي قرار گرفتند. معني دار بودن افزايش غلظت آرسنيك و نيكل و نيز هر يك از ضرايب سطح آلودگي در محيط نرم‌افزار SPSS و با استفاده از روش تجزيه واريانس و آزمون T-Test بررسي شد.يافته ها: شاخص زمين انباشت در جهت باد فرساينده براي آرسنيك، در فاصله 200 تا 250 متر از منشأ انتشار، آلودگي متوسط تا به‌شدت آلوده و براي نيكل، از فاصله 50 متر از منبع تا فاصله 350 متري، غير آلوده تا آلودگي متوسط تعيين شد. در جهت باد غالب، براي آرسنيك، در فاصله 150 متر و 250 تا450 متر، آلودگي متوسط تا به‌شدت آلوده و براي نيكل ، تا 900 متر از منبع توليد گردوغبار، غير آلوده تا آلودگي متوسط را به خود اختصاص دادند.شاخص آلودگي در جهت باد فرساينده، براي آرسنيك و نيكل، تا 450 متر از منبع، به ترتيب سطح آلودگي بالا و متوسط و تا انتهاي ترانسكت براي آرسنيك و نيكل، متوسط و پايين بود. براي اين شاخص در جهت باد غالب، براي آرسنيك، تا 1200 متر از منشأ، سطح آلودگي بالا و براي نيكل، تا 500 متر از منبع، متوسط و تا انتهاي اين ترانسكت براي آرسنيك و نيكل، متوسط و پايين تعيين شد. شاخص جامع آلودگي در جهت بادهاي فرساينده و باد غالب براي آرسنيك و نيكل به ترتيب، سطح آلودگي بالا و متوسط را نشان داد. فاكتور غني شدگي در جهت باد فرساينده، براي آرسنيك در فاصله 350 و 400 متري سنگ‌شكن بوكسيت، غني شدگي متوسط و براي نيكل در تمام نقاط، غني شدگي كم را نشان داد. در جهت باد غالب، فاكتور غني شدگي براي آرسنيك تا 250 متري سنگ‌شكن بوكسيت، غني شدگي متوسط و نيكل در تمام نقاط، غني شدگي كم مي باشد. درنهايت تجزيه‌وتحليل آماري، نشان‌دهنده معني دار بودن غلظت آرسنيك و نيكل و نيز هر يك از ضرايب سطح آلودگي در جهت بادهاي غالب و فرساينده، بود.