اثرات كود سيليس بر كاهش تنش ناشي از شوري بر برخي صفات مورفولوژيكي و فيزيولوژيكي گياه شنبليله

سابقه و هدف: بررسي وضعيت اقليمي ايران نشان مي‌دهد كه مناطق خشك و نيمه خشك اغلب در نواحي مركزي ايران پراكنده هستند و شوري در اين مناطق يكي از عوامل محدود كننده توليد محصول مي‌باشد. شنبليله يك جنس از خانواده Fabaceaeو يكي از محصولات مهم مناطق نيمه‌خشك است. اين گياه دارويي در درمان طيف وسيعي از بيماري‌ها مانند ديابت استفاده مي‌شود. دانه‌هاي شنبليله و برگ‌هاي آن سرشار از مواد معدني، پروتئين و كربوهيدرات هستند. گسترش كشت شنبليله در جهان باعث شده است كه اين گياه در فصل رشد با تنش‌هاي محيطي غيرزيستي مواجه شود، بنابراين سيليس در كاهش ميزان تعريق و جلوگيري از مسيرهاي فرعي تعريق نقش دارد. لذا اين پژوهش با هدف ارزيابي اثر كود سيليس در افزايش تحمل به شوري گياه شنبليله انجام شد.مواد و روش‌ها: پژوهش حاضر به منظور بررسي تأثير كود سيليس بر برخي ويژگي‌هاي مورفولوژيكي و فيزيولوژيكي گياه خوراكي و دارويي شنبليله در پاييز 1401 در شهرستان بهبهان به صورت گلداني در قالب طرح كاملاً تصادفي با سه تكرار در فضاي باز بيرون دانشگاه انجام شد. تيمارها شامل تنش شوري در سه سطح (صفر، 75 و 150 ميلي‌مولار كلريد سديم) و كود سيليس در دو سطح (صفر و 3 گرم در ليتر) و در مجموع 18 گلدان بود. بذر شنبليله از يك فروشگاه معتبر بذر (فروشگاه فروش بذور سبزيجات رحيمي در شهرستان بهبهان) تهيه شده است. بذر شنبليله در گلدان‌هاي پلاستيكي كوچك به ارتفاع 7 سانتي‌متر و قطر 8 سانتي‌متر پر از خاك باغچه، خاك برگ و پرليت (نسبت 1:1:1) كاشته شد تا در نهايت در هر گلدان پنج بوته وجود داشته باشد.يافته‌ها: نتايج نشان داد كه در گياه شنبليله حداكثر طول ريشه (6.95 سانتي‌متر) و وزن خشك اندام‌هاي هوايي (0.046 گرم) در تيمار بدون تنش شوري (شاهد) و بدون مصرف كود سيليس و كمترين طول ريشه (2.63 سانتي متر) و وزن خشك اندام‌هاي هوايي (0.03 گرم) در تيمار تنش شوري 150 ميلي مولار و بدون مصرف كود سيليس مشاهده شد. همچنين ميزان كاهش فلورسانس كلروفيل (نسبت Fv/Fm) در پاسخ به تنش شوري در شرايط مصرف كود سيليس كمتر از ميزان كاهش مشاهده شده در تنش شوري بدون مصرف كود سيليس بود. در تنش شوري 150 ميلي‌مولار و استفاده از كود سيليس 3 گرم در ليتر، ميزان فلورسانس كلروفيل (نسبت Fv/Fm) 0.09 نسبت به تيمار تنش شوري 150 ميلي مولار و عدم مصرف كود سيليس بيشتر بود. بيشترين مقدار شاخص سبزي (SPAD) در شرايط بدون تنش شوري (11.60) و كمترين مقدار در تنش شوري 150 ميلي مولار (2.30) به دست آمد كه در سطح پنج درصد معني‌دار بود. تنش باعث ايجاد اختلال در مسير انتقال الكترون و تخريب بافت‌هاي مرتبط با فتوسنتز شده و به اين ترتيب از مصرف بهينه انرژي گياه جلوگيري مي‌كند. در اين مطالعه، تيمار سيليس با كاهش اثرات منفي شوري شديد بر طول ريشه، وزن تر و خشك اندام‌ هوايي و كلروفيل فلورسانس، سببب كاهش اثرات مضر شوري بر روي گياه شنبليله شد.نتيجه‌گيري: در اين آزمايش مشاهده شد كه كاربرد كود سيليس در تنش شوري شديد، ميزان كاهش فلورسانس كلروفيل را درمقايسه با عدم كاربرد آن به طور معني‌دار كاهش داد. مطالعه حاضر نشان داد كه افزودن كودهاي سيليكوني به خاك‌هاي شور اثرات منفي تنش شوري را در گياه شنبليله كاهش مي‌دهد.