اخلاق باور فقهي؛ رويكردها و اصول

اخلاق باور يكي از حوزه‌هاي اخلاق كاربردي بوده كه به الزام‌هاي اخلاقي حاكم بر باورمندي و حفظ باورهاي ذهني مي‌پردازد. استنباطِ حكمِ فقهي يكي از افعالِ اختياري ذهني فقيه در حوزه باورمندي و حفظ باورهاي (احكام) فقهي است. مطابق با اخلاق باور الزام‌هايي اخلاقي بر باور آوردن به يك حكم تكليفي و وضعي فقهي حاكم است. اما الزام‌ها و اصول اخلاقي حاكم بر باورمندي به احكام فقهي به عنوان يك فرايند اختياري ذهني چيست؟ تا كنون بحثي با اين عنوان و مسئله درباره باورهاي فقهي انجام نگرفته است. در اين مقاله سعي شده از مباحث فقهي چند رويكرد كلي و اصول مستنبط از آنها درباره اخلاق باور فقهي اصطياد و معرفي شود. سه رويكرد كلي درباره اخلاق باور فقهي قابل استفاده از كلمات فقها است؛ 1. رويكرد فضيلتگرايانه بر ملكه قدسيه اجتهاد تأكيد كرده و استنباطي را اخلاقي و صحيح دانسته كه منطبق با فضايل اخلاقي مرتبط باشد، 2. رويكرد وظيفه‌گرايانه بر نحوه ارتباط انسان با خدا كه به نحو عبد و مولاي عرفي يا فراتر از آن (نظريه حق الطاعه) تأكيد مي‌كند و هنجار كلي اخلاق باور فقهي را بر اين اساس تبيين مي‌كند، 3. آخرين رويكرد هم نتيجه‌گرايانه بوده و در تنظيم هنجار كلي اخلاق باور فقهي بر اهداف فقه تأكيد مي‌كند.