تحليل گفتمان قدرت و هنر در آثار معماري دوره ايلخاني بر اساس نظريه مشروع سازي قدرت ديويد بيتهام

مهم‌ترين بناهاي ايلخانان در پايتخت‌هاي ايشان، باوجود قرارگيري در دسته‌ي بناهاي مذهبي، سترگ، رفيع و شاهانه ساخته‌شده‌اند. منابع تاريخي نيز حكايت از اين دارد كه شكل نهايي آثار شاخص را خواست سلاطين و دربار تعيين مي‌كرده است. هدف اصلي پژوهش شناسايي رابطه‌ي گفتماني بين آثار معماري شاخص اين دوره و اركان اصلي قدرت بوده و در اين راه از نظريه مشروع سازي قدرت ديويد بيتهام بهره گرفته مي‌شود. اين پژوهش با روش تحليلي ـ توصيفي و نوع كيفي و تاريخي، به تبيين عملكرد گفتماني و مصاديق اركان اصلي قدرت در آثار معماري موردمطالعه مي‌پردازد. نتايج حاكي از بازتاب عناصر قدرت ساز در مجموعه بناهاي معماري ايلخانان و تطبيق مفاهيم اين آثار با نظريه‌ي مشروع سازي قدرت بيتهام است؛ ايجاد رصدخانه مراغه به‌عنوان مركز بسياري از علوم و كاخ ايلخاني تخت سليمان باهدف همبستگي با فرمانروايان ساساني به‌عنوان سطح اول مشروع سازي قدرت و احداث معابد بودائي، كليساها و مساجد، هم‌زمان با كشمكش و تضاد دائمي فرقه‌هاي رايج، خود نمونه‌اي از عدم توفيقات ارغون و جانشينانش در ادامه‌ي رويكردهاي مشروعيت طلبي، در سطح دوم مي باشد. پيوند اركان اصلي قدرت در عهد مسلماني ايلخانان در سطح سوم مشروعيت در مهم‌ترين بناهاي شاهانه‌ي اين دوره شامل شنب‌غازان (مصداق پيوند قدرت سياسي و مذهب)، ربع رشيدي (مصداقي از قدرت مذهبي و علمي)، ارگ عليشاه و گنبد سلطانيه (مصاديقي از پيوند تمامي اركان قدرت با سازماندهي بناهايي از قبيل مساجد جامع و خانقاه، ديوان حكومتي، بازارها و راه‌هاي تجاري در يك نظام ساختاري)، نشانگر بازتاب گفتمان غالب جامعه ايلخاني در اصول معماري و شهرسازي اين دوره است.