بازتبيين مفهوم «صراط» در تفاسير عرفاني پيش از ابن عربي و مقايسه آن با ديدگاه تفسيري- عرفاني ابن عربي

مفسران با گرايش عرفاني بر اساس انديشه و روش عرفاني خويش، مفاهيم مختلفي براي آن گفته اند. مسأله پژوهش حاضر با روش توصيفي – تحليلي و بر اساس منابع كتابخانه اي؛ بررسي مفهوم «صراط» در آيات قرآن و تفسير و تأويل آن از تفاسير عرفاني پنج عارف پيش از ابن عربي: سهل بن عبدالله تستري، ابوعبدالرحمان سلمي، ابوالقاسم قشيري، رشيدالدين ميبدي و روزبهان بقلي شيرازي، همچنين مقايسه اجمالي آن با ديدگاه ابن عربي است. يافته هاي پژوهش گوياي آن است كه مفاهيم و مصاديق متعددي براي «صراط» ذكر شده است كه عبارتنداز: هدايت و سعادت، اقامه عبوديت، معرفت حق، مشاهده و مكاشفه، دعوت عام و خاص، سير و سلوك عارفانه، شريعت الهي. تمام موارد ياد شده؛ بيانگر مسيري است كه در راستاي معرفت حق تعالي، جهت رسيدن به هدايت، تكامل و سعادت انسان مطرح است كه مي توان آن را منطبق با ديدگاههاي تفاسير نقلي دانست. باري ديدگاه ابن عربي در برخي تبيين ها از صراط همسو با ديدگاه عارفان قبل از خود است ولي بر اساس مبناي وحدت وجودي وي تفسيري كه از صراط ارائه مي كند بر همه موجودات و انسانها چه مومن و چه غيرمومن منطبق است هرچند در برخي از تحليل هايش صراط را به عنوان صراط خاص يا صراط محمديه براي اوحدي از افراد منطبق مي داند.