بررسي و تطبيق بحث تجسم اعمال در سوره زلزال در تفاسير فريقين و حكمت متعاليه

«تجسم اعمال» ازجمله مفاهيم مورد بحث در حوزه‌هاي مختلف علوم اسلامي و فلسفه است. يكي از سور قرآني كه تجسم اعمال در آن بازتاب يافته، سوره زلزال است كه با وجود آنكه فقط هشت آيه دارد، مسائل مهمي پيرامون سراي آخرت، در آن مطرح شده كه بحث تجسم اعمال، مهم‌ترين آن است. با توجه به اختلاف‌نظرهايي كه در ديدگاه مفسران و فلاسفه درباره آيات تجسم اعمال، وجود دارد تحقيق پيش‌رو با روش توصيفي ـ تحليلي درصدد تبيين، نقد و تطبيق ديدگاه‌هاي مطرح‌شده، پيرامون تجسم اعمال در آيات سوره زلزال است؛ پژوهش‌هاي گذشته، صرفاً به شكل پراكنده بحث تجسم اعمال در آثار انديشمندان اسلامي را تبيين نموده‌اند و تطبيقي در زمينه مقايسه اين بحث بين مفسران و فلاسفه انجام نشده است. پژوهش حاضر، در پي مطالعه تطبيقي جامع در اين زمينه است. از مهم‌ترين نتايج آن مي‌توان به اين اشاره كرد كه بيشتر مفسران، آيات سوره زلزال را به‌معناي جزاي اعمال گرفته‌اند اما در قرن چهارم طبري در تفسير جامع البيان ـ كه به اقوال مختلف پرداخته است ـ به مسئله تجسم اعمال و آگاهي از اعمال خير و نيز شر اشاره كرده است. ملاصدرا در قرن يازدهم آن را به‌معناي تجسم اعمال گرفته است. برخي از مفسران اهل سنت نيز به اين مسئله اشاره كرده‌اند. برخي از شيعيان سده‌هاي اخير مانند: نراقي، علامه طباطبايي، شعراني و صادقي تهراني آن را به‌معناي تجسم اعمال گرفته‌اند.