مطالعه ساختار هندسي نقاشي كشته شدن ارجاسب به دست اسفنديار در رويين دژ (نسخه شاهنامه بايسنقري 833 ق)

هندسه يكي از مهمترين عوامل طرح ريزي ساختار اثر در نقاشي ايراني بوده است؛ و به عنوان يك عنصر هويت پرداز، زمينه سازكيفيتي منحصر به فرد در نقاشي ايراني شده است. در حقيقت ما در نقاشي ايراني شاهد زبان تصويري ويژه اي هستيم كه از تعامل ميان فرم و محتوا شكل گرفته است؛ و برحسب روابط و تناسبات هندسي و از طريق محاسبه سازمان يافته است، اين مقاله با استفاده از روش توصيفي-تحليلي موردي و با فنون جمع آوري اطلاعات كتابخانه اي تلاش مي كند با مطالعه دقيق نقاشي كشته شدن ارجاسب به دست اسفنديار در رويين دژ به آشكار ساختن ساختار هندسي نقاشي مذكور بپردازد. لذا هدف از اين پژوهش مطالعه ساختار هندسي حساب شده و هدفمند در راستاي مضمون روايت در نقاشي مذكور مي باشــد. بدين منظور سوال هاي اصلي پژوهش عبارتند از: ساختار هندسي در نقاشي مورد نظر كدام است؟ آيا نقاش از هندسه به صورت هدفمند و در جهت مضمون روايت در نقاشي استفاده نموده است؟ حاصل تطبيق و نتيجه بررسي‌ها نشان مي‌دهد: 1. هنرمند در نقاشي كشته شدن ارجاسب به دست اسفنديار در رويين دژ، سازماني دقيقاً محاسبه‌ شده از عناصر هندسي و نظامي از روابط خطي و فرمي را كشف و آن را در جهت مضمون نقاشي استفاده نموده است. 2. با كاهش عناصر تجسمي به شكل‌هاي هرچه بنيادي‌تر (دايره، مثلث، مربع، پنج‌ضلعي) و نزديك‌سازي اين اشكال به خلوص هندسي و چند رنگ اصلي روي سطح تصوير، ساختار هندسي معماري فضا را بازسازي كرده است. 3. نقاش در جانمايي عناصر سازنده اثر از فن خط‌كشي سنتي و تناسبات رياضي و روابط عددي استفاده نموده است.