تحليل وضعيت حقوق فرهنگي كودكان داراي معلوليت براساس قوانين بين‌المللي و داخلي (مطالعهٔ موردي: حق آموزش كودكان با ناتواني هوشي براساس ديدگاه مديران و مربيان مراكز آموزش استثنائي شهر تهران)

زمينه و هدف: در حوزهٔ معلوليت، مهم‌ترين قوانين موجود در سطح بين‌المللي شامل «كنوانسيون حقوق افراد داراي معلوليت»، «كنوانسيون حقوق كودك» و در نظام حقوقي ايران شامل «قانون بهبود آموزش براي افراد داراي كم‌تواني» و «قانون جامع حمايت از حقوق معلولان» هستند. هدف اين مطالعه، بررسي ميزان عملياتي‌شدن حقوق آموزش كودكان با ناتواني هوشي در شهر تهران باتوجه به ديدگاه مديران و مربيان شش مركز آموزش استثنايي بود. روش‌بررسي: اين پژوهش به‌لحاظ روش، توصيفي-تحليلي بود كه در سال ۱۳۹۹ انجام شد. در اين پژوهش محقق باتوجه به مهم‌ترين قانون موجود در سطح بين‌المللي يعني «كنوانسيون حقوق افراد داراي معلوليت» و «قانون جامع حمايت از حقوق معلولان» در حقوق ايران و با بهره‌گيري از فن دلفي، چك‌ليست محقق‌ساخته‌اي را براي جمع‌آوري داده‌ها تهيه كرد. روايي محتوايي اين چك‌ليست محقق‌ساخته، با استفاده از نظرات اساتيد و صاحب‌نظران حوزهٔ حقوق معلوليت و آموزش‌وپرورش استثنايي به‌دست آمد. نمونه‌هاي پژوهش را مديران و مربيان شش مركز آموزش استثنايي مقاطع ابتدايي و متوسطۀ شهر تهران تشكيل دادند كه به‌شيوهٔ هدف‌مند انتخاب شدند. دربارۀ پايايي ابزار تحقيق (چك‌ليست محقق‌ساخته) بايد گفت نيازهاي كودكان معلول به‌لحاظ حقوق آموزشي در همهٔ نقاط يكسان است و ازسويي چون اين ابزار براساس قوانين موجود در حوزهٔ معلوليت، كودك و حقوق آموزش معلولان تهيه شد، پايا بود. يافته‌ها: در اين مطالعه، هفت بُعد و سي مؤلفه براي حق آموزش كودكان كم‌توان ذهني استخراج شد. هفت بُعد عبارت بود از: آموزش همگاني؛ آموزش مهارت‌هاي زندگي؛ شرايط فضاي آموزشي آموزش فني و حرفه‌اي؛ به‌كارگيري معلمان ويژهٔ آموزش؛ آموزش‌هاي بهداشتي؛ خدمات مرتبط اعم‌از برنامهٔ آموزش فردي، ترابري و تشويقي؛ نظام ارزشيابي. نتيجه‌گيري: از ميان حقوق فرهنگي اختصاص ‌يافته به معلولان، حق آموزش از جايگاه اساسي برخوردار است. درواقع تحقق بسياري از حقوق معلولان در گروي امر آموزش است. اگر آموزش معلولان به‌نحو صحيح انجام شود، بستر مناسبي براي تحقق ساير حقوق آنان خواهد بود.